Bộ đội Hải Dương tấn công đồn Phương Điếm (Gia Lộc), ngày 5-12-1953. Ảnh tư liệu

Cuộc chiến đấu chống xâm lược Pháp ở từng thôn, xã trong toàn huyện diễn ra quyết liệt, với sức mạnh về quân sự thời kỳ đó, giặc Pháp đã lập được các khu vực chiếm đóng như: Chi khu quân sự Phương Điếm, quận hành chính Tam Lâm, xã Hoàng Diệu, bảo chính đoàn Đò Thưa, Đoàn Thượng... Hầu hết các thôn có nhà thờ công giáo, chúng đều lập được các đội vệ sĩ chống đối kháng chiến. Cho đến giữa năm 1950 hơn 50% số thôn trong huyện có "Ban tề".

Trước tình hình đó, huyện ủy Gia Lộc coi việc xây dựng lực lượng kháng chiến trong hàng ngũ địch là một trong những công tác trọng tâm của huyện, đồng chí bí thư huyện ủy trực tiếp chỉ đạo công tác này, đưa một số cán bộ có năng lực sang làm công tác địch vận, đẩy mạnh công tác địch vận xuống từng thôn có các "Ban tề", các đồng chí huyện ủy viên, phái viên huyện ủy phải nắm lấy công tác này... Nhờ vậy mà dần dần hầu hết các đồn bốt của địch lập ra trên địa bàn huyện đều có nhân mối của ta.

Ngày 20-11-1951, phối hợp với chiến dịch Hòa Bình, Tỉnh đội Hải Dương đẩy mạnh đợt hoạt động quân sự nhằm mở rộng khu du kích và căn cứ du kích trong tỉnh, khởi đầu là  trận tiêu diệt vị trí phản động "Ô Mễ - Xuân Nẻo" thuộc huyện Tứ Kỳ. Lực lượng phản động "Ô Mễ - Xuân Nẻo" sụp đổ làm rung chuyển toàn bộ hệ thống tề ngụy trong tỉnh.

Phối hợp với đợt chiến đấu của lực lượng vũ trang tỉnh trong trận "Ô Mễ - Xuân Nẻo", huyện Tứ Kỳ và huyện đội Gia Lộc chủ trương mở đợt hoạt động quân sự tiêu diệt các vị trí tề dõng tháp canh của địch  trong huyện. Đại đội Tây Sơn của Gia Lộc phối hợp với đại đội 126 Tỉnh đội chia làm 2 khu vực: Khu Đông Gia Lộc do đồng chí phó bí thư huyện ủy phụ trách, khu Bắc Gia Lộc do đồng chí bí thư huyện ủy lãnh đạo cùng với lực lượng cán bộ xã, du kích các xã có các vị trí tề ngụy.

Ngay đêm bộ đội tỉnh tiêu diệt "Ô Mễ - Xuân Nẻo" xong, các bộ phận chiến đấu của ta ở 2 khu vực đồng loạt ra quân, ta sử dụng nhân mối trong các vị trí, vừa dùng loa tuyên truyền chiến thắng kêu gọi đầu hàng và cũng chỉ một ngày 26-11-1951 nhiều vị trí tháp canh tề dõng của địch đều lần lượt xin ra hàng từ Xuân Dương đến Đồng Bào khu Đông và từ Đại Mại đến Qua Bộ Đồng Nai khu Bắc đều tan rã. Ở những vị trí lớn có bọn Âu Phi chiếm đóng, bọn lính ngụy cũng hoang mang dao động co cụm lại, không dám tùy tiện tự do đi càn quét như trước. Toàn bộ huyện Gia Lộc lúc này đi lại khá dễ dàng cả ban đêm và ban ngày.

Nhằm khuếch trương chiến thắng, đẩy mạnh công tác địch vận, huyện chủ trương tổ chức đợt vận động các gia đình có chồng, con đi lính lên các bốt còn lại đòi chồng, con trở về  làng làm ăn sinh sống, hằng tháng trời từng tốp các bà già, con gái thay nhau đến các vị trí của địch đưa đơn đòi chồng con về.

Nhờ đẩy mạnh công tác địch vận, tháng 3-1952 toàn bộ 1 trung đội lính ngụy ở vị trí Ấp Ty vác súng ra hàng. Đến tháng 4-1952, ta dùng nhân mối trong đại đội lính công giáo đóng ở Thạch Khôi mà bắt gọn một trung đội địch thu toàn bộ vũ khí.

Sau những chiến thắng bằng võ trang - tuyên truyền và công tác địch vận, cục diện toàn huyện có nhiều biến đổi. Gia Lộc trở thành một huyện có các khu vực tự do nối liền nhau một địa bàn, chỉ còn một số điểm chiếm đóng thì bị cô lập và bị lực lượng của ta bao vây hoàn toàn.

                                                             (Theo Hải Dương - Đường 5 một thời kháng chiến)