Thu đông 1952, giặc Pháp thua to trên các chiến trường chính, trong vùng tạm chiếm địch lại ra sức khủng bố, càn quét đồng thời đóng thêm một số đồn bốt để o ép nhân dân và phong trào kháng chiến của ta.

Kinh Môn là một huyện bị địch tạm chiếm có cơ sở kháng chiến khá mạnh. Hòng triệt phá khu du kích của ta, củng cố tinh thần cho bọn tề ngụy và binh lính, đồng thời nhằm bảo vệ vững chắc vành đai cho đường số 5 huyết mạch - đường Lai Khê - Tuần Mây - Bến Triều trước đây chỉ có bốt lính Pháp ở Tuần Mây và bốt ngụy Bến Triều nay chúng cắm thêm 2 bốt nữa, trong đó có bốt Lê Xá. Từ đỉnh cao nhất của dãy núi Lê Xá chúng có thể quan sát để kiểm soát chặt chẽ mọi hoạt động của ta ở các thôn Lê Xá, Trung Hà, Hà Tràng, Đọ Xá, Phương Quất, Kênh Than và nếu cần có thể cả khu căn cứ du kích Lỗ Sơn, Vạn Chánh, Tử Lạc. Sau khi đã xây dựng xong 2 bốt trên, hằng ngày chúng có một đại đội Âu Phi gồm phần lớn là lính da đen do mấy tên da trắng chỉ huy đi tuần sát từ Lê Xá đến vị trí Tuần Mây và ngược lại, sau khi tuần sát không có gì chúng tản quân vào các làng lân cận cướp bóc của cải, hãm hiếp phụ nữ. Nhân dân vô cùng căm phẫn.

Trước tình hình đó, để phối hợp với chiến trường chính đồng thời củng cố lòng tin trong nhân dân và mở rộng khu du kích của ta, lệnh cấp trên phải bằng mọi cách tiêu diệt bọn lính địch này và giao nhiệm vụ cho đại đội 906 thuộc Tiểu đoàn Bạch Đằng.

Chiều ngày 18-12-1953, đơn vị đã được tập kết tại thôn Phương Quất để kiểm tra trang bị vũ khí và động viên quán triệt lần cuối mọi yêu cầu của trận đánh và đón nhận quà của các mẹ, các chị trong hội mẹ chiến sĩ ở thôn đến thăm. Đúng 22 giờ lệnh xuất phát, toàn đại đội hành quân dọc theo bờ sông Kinh Thầy đến sau thôn Trung Hà thì tiến vào chiếm lĩnh trận địa, đào công sự giấu quân và ngụy trang trận địa. 3 giờ 30 phút sáng ngày 19-12-1953, các bộ phận báo cáo đã chiếm lĩnh xong trận địa và hoàn thành mọi công việc chuẩn bị. Đêm mùa đông trời càng gần về sáng càng lạnh, sương tỏa xuống làm ướt cây cỏ ngụy trang làm cho trận địa giống hệt cảnh thiên nhiên. Nhìn trận địa rất yên lặng, vậy mà bên dưới những lùm cây, đám cỏ là những người chiến sĩ luôn đang sẵn sàng tiêu diệt địch.

Đồng hồ đeo tay chỉ 6 giờ 30 phút, trời đã sáng rõ, tất cả mọi con mắt ở bộ phận chỉ huy đều đổ dồn về bốt Lê Xá hồi hộp ngóng trông. Kia rồi, một tên lính da đen cao to đã lù lù đi ra, rồi tiếp tục chúng lũ lượt kéo nhau đi thành hàng ngang, hàng dọc, có tên đi trên đường, có tên đi dưới bờ ruộng lùng sục và từ từ dẫn thân vào trận địa mai phục của quân ta. Tên đầu đã lọt vào trận địa, rồi hai ba tên lần lượt… tới 38 tên… rồi cả đại đội của chúng đã lọt vào trận địa. Khi địch cách quân ta chỉ mười mét, chỉ huy ra lệnh: Bắn! Khẩu trung liên và hai khẩu tiểu liên đồng loạt nhả đạn, năm tên đi đầu gục ngay tại chỗ. Nghe súng hiệu lệnh nổ, quân ta từ các ổ mai phục bốn phía xông lên với tiếng hô xung phong vang dậy cánh đồng Trung Hà. Súng nổ bốn phía dồn ép quân địch co cụm lại. Chúng ngoan cố chống cự. Một tiếng hô lớn từ phía trung đội 1: "Dùng lựu đạn tiêu diệt địch và xông lên đánh giáp lá cà"! Sau tiếng hô là 3 tiếng lựu đạn nổ vang đúng chỗ quân địch co cụm. Lúc này đội hình địch đã rối loạn, các chiến sĩ ta xông tới dùng tiểu liên quét, làm nhiều tên chết gục. Sau năm phút dũng mãnh tiến công đánh giáp lá cà ta đã tiêu diệt và bắt sống toàn bộ đại đội Âu Phi, làm chủ trận địa, thu hồi vũ khí súng đạn, bắt tù binh và nhanh chóng rút lui. Trận đánh kết thúc thắng lợi hoàn toàn. Quân ta dồn địch chạy được một đoạn thì một tình huống xảy ra. Ba mươi tên tù binh da đen cao to như hộ pháp lẵng nhẵng đằng sau, bọn chúng đi ỳ ạch như "trâu đất", phải chăng chúng muốn trì trệ để chờ viện binh đến cứu? Các trung đội yêu cầu chỉ huy cho xử lý tình huống ngoài kế hoạch này. Chỉ có cách phân tán mỏng ra cánh đồng vừa nhẹ nhàng và cô lập từng tên địch riêng biệt để bộ đội ta dễ bề trị nếu qua cơn hoảng loạn chúng dám liều mạng chống lại ta, đồng thời nếu bị phi pháo cũng giảm bớt thương vong. Đại đội trưởng ra lệnh: "Các trung đội có tù binh cứ hai chiến sĩ một tù binh rút phân tán thật mỏng ra cánh đồng, nhanh chóng về thôn Phương Quất". Lệnh truyền ra được thi hành nhanh chóng và chỉ 20 phút sau, quân ta đã dẫn giải đám tù binh và mang theo vũ khí thu được về nơi tập kết an toàn. Toàn đại đội triển khai kế hoạch canh giữ tù binh, bố trí trận địa chống càn đề phòng quân địch huy động lực lượng đến giải vây cho tù binh. Một mặt sơ bộ kiểm điểm kết quả trận đánh để báo cáo nhanh về tiểu đoàn.

Kết quả ta hoàn toàn vô sự, phía địch một đại đội thiếu lính Âu Phi ở bốt Lê Xá bị tiêu diệt, bắt sống ba mươi tên, thu hai trung liên, mười bốn súng tiểu liên, năm mươi súng trường và nhiều đạn dược.

(Theo Hải Dương - đường 5 một thời để nhớ)