1. Bắt trạch trong chumLễ hội này của làng Văn Trưng, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên (nay là huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Hội làng được mở vào ngày 6 tháng Giêng hằng năm. Sau những nghi thức "lễ" trọng thể là các trò vui của hội như bơi thuyền, thi chạy, đốt pháo... Trò vui nhất trong lễ hội là cuộc thi bắt trạch trong chum. Người tham dự cuộc thi được chia thành từng cặp, một trai, một gái. Trước cửa đình có bày sẵn một hàng chum to. Trong chum chứa chừng hai phần ba nước, có thả sẵn một con trạch. Cặp trai gái dự thi phải vừa ôm nhau vừa bắt trạch. Cô gái ôm ngang lưng chàng trai bằng tay phải, tay trái khoắng trong chum bắt trạch. Ngược lại, chàng trai ôm cô gái bằng tay trái, tay phải dùng bắt trạch. Đôi nào bắt được trạch trước tiên là thắng cuộc. Giải thưởng cuộc thi tuỳ theo từng năm mà to hay nhỏ, nhưng thường là khăn lụa hồng, trà tàu, trầu cau và cả chút tiền. Cuộc thi bắt trạch trong chum thường thu hút rất đông người tham dự và cổ vũ, tạo nên không khí vui vẻ, náo nhiệt, tưng bừng.
2. Tắt đènĐây là lễ hội của làng La Khê Nam (tên tục là làng Nam), phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông. Tương truyền, thành hoàng làng sinh thời làm nghề đạo chích, lại có tính dâm, nhưng sau chết vào giờ thiêng nên được dân làng thờ phụng.
Hội làng La Khê Nam diễn ra vào ngày 6 và 7 tháng Giêng. Vào ngày rã đám, làng có buổi tế đêm. Lúc chạng vạng tối, dân làng rước vía thần. Rước xong, mọi người vào đình để dự đám tế đêm dưới ánh đèn. Đám tế vừa dứt, theo lệ làng, mọi ngọn đèn trong đình đều được tắt. Trong bóng tối, già trẻ, trai gái tha hồ "nghịch ngợm" lẫn nhau. Đèn tắt khoảng một giờ rồi lại được thắp lên. Dân làng trở lại nghiêm túc. Sau đó tan hội, ai về nhà nấy.
Nhưng không chỉ có một làng La Khê Nam có tục tắt đèn trong lễ hội mà tục này còn được thực hiện ở nhiều lễ hội các làng khác. Ví dụ như làng Ngô Xá, huyện Võ Giàng, tỉnh Bắc Ninh. Làng này cũng thờ một vị dâm thần. Mỗi năm làng có hai kỳ mở hội: vào 11 - 3 và 18 - 9, gọi là Xuân tế và Thu tế. Trong buổi tế tối tại đình làng có màn hát ả đào thờ thần. Trong lúc lễ tế đang được tiến hành thì trai gái trong làng đốt pháo. Cuộc tế vì thế sẽ tạm ngừng, ả đào nghỉ hát và bao nhiêu đèn nến bị tắt hết. Trai gái trong làng được phép tha hồ đùa nghịch trong lúc tắt đèn. Khoảng một giờ sau đèn lại được thắp lên, cuộc tế lại tiếp tục.
Ngoài ra, ở làng Niệm Thượng, tục gọi là làng Ném, huyện Võ Giàng, tỉnh Bắc Ninh cũng có tục tắt đèn trong lễ hội. Hội làng được tổ chức vào mồng 5, mồng 6 tháng Giêng. Làng có hai giáp. Đêm hội mồng 5, hai giáp thổi xôi thi tại đình. Giáp nào thổi xôi xong trước, đổ ra nong thì được ra lệnh tắt hết đèn nến trong đình. Sau đó một người đội nong xôi, một số người khác vác đuốc, họp thành một đám, chạy quanh đình, báo cho dân làng biết giáp mình chiếm giải. Dân làng hò reo chạy theo. Trong lúc đó, ở trong đình, nhân lúc tắt đèn, trai gái tha hồ đùa giỡn với nhau.
3. Múa moĐây là lễ hội cổ của xã Sơn Đồng, tỉnh Sơn Tây. Lễ hội được mở vào ngày 6 - 2 hằng năm. Trong các đồ tế lễ có hai thứ không thể thiếu là bánh dầy và bánh cuốn. Sau khi cúng tế, những bánh này không được mang ăn mà để dành biếu các xã lân cận. Và trong các phong tục lễ hội, có phong tục múa mo rất độc đáo.
Trong ngày hội, vào buổi chiều, sau khi đã tế lễ xong, mọi trai gái chưa có vợ, có chồng tập trung cả ở đình để xem múa mo. Múa mo do một cậu bé đảm nhiệm. Tay trái cậu bé cầm một khúc tre tượng trưng cho sinh thực khí dương, tay phải cầm một chiếc mo cau tượng trưng cho sinh thực khí âm. Cậu bé vừa múa vừa lấy khúc tre lắp vào mo cau vừa hát:
Cái sự làm sao cái sự làm vầy
Cái sự thế này, cái sự làm sao
Sau một hồi múa hát, cậu bé tung khúc tre và mo cau cho trai gái tranh nhau cướp. Người dân tin rằng cô gái nào cướp được khúc tre sẽ được thần linh che chở và gặp may mắn trong tình duyên. Bởi vậy, chàng trai nào thương yêu cô gái đó, ân ái với cô khiến cô mang thai thì sẽ được làng thưởng 3 quan tiền. Kể từ đêm diễn ra múa mo (mồng 6 - 2) đến 3 tháng sau (mồng 6 - 5), cô gái chưa chồng nào mang thai trong thời gian này đều được làng thưởng 3 quan tiền. Chàng trai nào cưới vợ trong thời gian này sẽ được làng miễn tiền cheo. Nhưng kể từ ngày 7 tháng 5 trở đi, tội hoang thai sẽ bị làng phạt vạ nặng (10 quan tiền).
Lễ hội múa mo của vùng Sơn Đồng đã đi vào ca dao:
Sơn Đồng có tục múa mo
Bánh dầy, bánh cuốn đem cho các làng.
"Tháng giêng là tháng ăn chơi" (Ca dao). Với người Việt xưa, thời gian sau Tết là thời gian của những hội hè, đình đám. Có những lễ hội vô cùng độc đáo (mà hiện nay không còn nữa) thể hiện rõ tính chất hồn nhiên, phóng khoáng của con người, đặc biệt là những lễ hội gắn với tín ngưỡng phồn thực.
VIỆT NGA