Những năm gần đây, cơ cấu trà lúa vụ chiêm xuân ở huyện Nam Sách tiếp tục có sự chuyển dịch theo hướng giảm diện tích lúa trà xuân sớm, tăng diện tích trà xuân muộn. Trong quá trình thực hiện đã xuất hiện nhiều điển hình ở các xã như: Nam Hồng, Đồng Lạc, An Lâm...

Vụ chiêm xuân 2008-2009, xã Nam Hồng gieo cấy khoảng 220 ha, trong đó trà xuân sớm chiếm 40%, trà xuân muộn chiếm 60%. Các giống lúa trà xuân sớm có thời gian sinh trưởng dài, chủ yếu gieo cấy ở chân ruộng trũng. Bước sang vụ chiêm xuân 2009-2010, cơ cấu trà lúa ở đây đã chuyển biến mạnh mẽ, trà xuân sớm chỉ còn 20%, trà xuân muộn tăng lên 80%. Tới vụ chiêm xuân 2010-2011, trà xuân sớm tiếp tục giảm thêm 5%. Vụ chiêm xuân năm nay, xã có kế hoạch gieo cấy 220 ha. Hiện nay, nông dân vẫn chưa gieo cấy đại trà nhưng căn cứ vào diện tích mạ dược đã gieo, nhiều khả năng trà xuân sớm chỉ còn 10% diện tích, trà xuân muộn chiếm 90%. Xu thế này là hợp lý bởi canh tác các giống lúa trà xuân muộn ở Nam Hồng cho năng suất bình quân cao hơn các giống lúa trà xuân sớm khoảng 20%, tiết kiệm chi phí sản xuất hơn và lúa ít bị ảnh hưởng của rét đậm, rét hại.


UBND xã Nam Hồng đã thực hiện nhiều biện pháp để chuyển dịch cơ cấu trà lúa. Cơ quan chức năng tích cực tuyên truyền, vận động nông dân giảm cấy lúa trà xuân sớm. HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Nam Hồng tìm các giống lúa trà xuân muộn ngắn ngày có năng suất, chất lượng cao (Syn6, Bắc thơm số 7, Hương thơm số 1...) để thay thế dần diện tích cấy giống VN10, X21, Xi23 (trà sớm). Đặc biệt, chính quyền xã chủ động điều hành khâu tưới, tiêu nước, làm đất để bảo đảm cơ cấu trà lúa. Ông Nguyễn Văn Chung, Chủ nhiệm HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Nam Hồng cho biết: “HTX cung cấp nước tưới cho diện tích mạ dược, ruộng cấy trà xuân sớm sát với kế hoạch cơ cấu trà lúa. Vì vậy, một số nông dân muốn có nước gieo mạ, cấy trà xuân sớm không theo kế hoạch thì không thực hiện được. Việc điều hành khâu làm đất cũng bảo đảm đúng thời vụ. Nông dân tích cực làm mạ, gieo cấy theo chỉ đạo của UBND xã, tạo chuyển biến tích cực về cơ cấu trà lúa”.

Trong 5 năm gần đây, diện tích trà xuân sớm ở xã Đồng Lạc cũng đã giảm mạnh. Vụ chiêm xuân 2010-2011, xã gieo cấy khoảng 350 ha, trong đó trà xuân sớm chiếm 40%, trà xuân muộn 60%. Vụ chiêm xuân năm nay, nhiều khả năng trà xuân sớm chỉ còn chiếm 30%, trà xuân muộn 70%. Trong khi đó, vụ chiêm xuân 2006 - 2007, xã vẫn còn khoảng 65% diện tích cấy lúa trà xuân sớm, trà xuân muộn chỉ có 35%.

Nhận thấy trà xuân sớm có nhiều nhược điểm, UBND xã Đồng Lạc đã chỉ đạo nông dân đưa nhiều giống lúa lai, lúa chất lượng cao ở trà xuân muộn để thay thế. Mặt khác, gieo cấy nhiều diện tích trà xuân muộn bằng các giống ngắn ngày giúp mở rộng diện tích trồng rau màu vụ đông. HTX Dịch vụ nông nghiệp xã đã thực hiện nhiều mô hình trình diễn các giống lúa ngắn ngày ở trà xuân muộn để nông dân thấy rõ hiệu quả. Vụ chiêm xuân này, xã đang triển khai thực hiện 6 mô hình lúa lai, lúa chất lượng cao ở trà xuân muộn. Từ đầu vụ chiêm xuân đến nay, cơ quan chuyên môn đã tổ chức 7 lớp chuyển giao kỹ thuật cho nông dân. Do vậy, nông dân ngày càng ưa chuộng gieo cấy giống lúa xuân muộn nhiều hơn. Hiện nay, diện tích cấy giống BC15, P6 (trà xuân muộn) thay thế dần diện tích cấy giống Xi23 (trà xuân sớm). Để tăng diện tích lúa trà xuân muộn, HTX Dịch vụ nông nghiệp Đồng Lạc điều hành lấy nước đổ ải muộn hơn, khâu làm đất thực hiện đúng lịch thời vụ. Vụ chiêm xuân năm sau, xã Đồng Lạc chủ trương tiếp tục giảm trà xuân sớm chỉ còn chiếm 10-20% diện tích.

Quá trình chuyển đổi cơ cấu trà lúa ở Nam Sách đang được các địa phương tích cực thực hiện. Từ nhiều năm nay, nhiều xã đã không còn diện tích trà xuân sớm mà toàn bộ gieo cấy ở trà xuân muộn như: Nam Tân, Nam Hưng, Hợp Tiến, Minh Tân, Thái Tân. Điều đó khẳng định những ưu thế vượt trội của trà xuân muộn so với trà xuân sớm và việc chuyển đổi cơ cấu trà lúa không phải là khó.

Từ cách làm của các điển hình tại Nam Sách có thể thấy rằng: Việc chủ động điều hành nước tưới mạ, gieo cấy, điều hành khâu làm đất có vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu trà lúa. Nhiều địa phương thường lấy nước đổ ải sớm nên nông dân gieo mạ, làm đất và cấy sớm. Nếu kiên quyết điều hành lấy nước đổ ải muộn hơn, khâu làm đất tập trung theo kế hoạch, khống chế diện tích từng trà lúa thì sẽ thực hiện được cơ cấu trà đã định. Mặt khác, cơ quan chức năng cần cung ứng cho nông dân bộ giống lúa trà xuân muộn có ưu điểm vượt trội hơn trà xuân sớm để thay thế. Cùng với việc làm tốt công tác tuyên truyền, nông dân sẽ tích cực hưởng ứng chuyển đổi cơ cấu trà lúa.

NINH TUÂN