Chúng tôi về thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp (Tứ Kỳ) gặp lại cô gái mở đường Phạm Thị Dính năm xưa. Chiến tranh đã lùi xa, cô thanh niên xung phong (TNXP) ngày ấy tuổi tác đã làm cho khuôn mặt trái xoan năm nào không còn trắng trẻo nhưng vẻ hoạt bát thì dường như vẫn còn nguyên vẹn. Trò chuyện về một thời hào hùng "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", cô Dính cho biết, từ năm 1971 đến năm 1974, cô tham gia TNXP ở đơn vị C2D37, Binh trạm 41, Sư 473 thuộc Binh đoàn 559. Nhiệm vụ chủ yếu của tiểu đội là tải hàng hóa và làm đường giao thông. Cô Dính xung phong gia nhập "Đội quân cảm tử" của đơn vị, làm cọc tiêu sống chỉ đường cho đoàn xe chở hàng vào tiền tuyến, phá bom từ trường, bom nổ chậm để thông đường... Cái chết cận kề nhưng cũng không làm giảm ý chí của những nữ TNXP dũng cảm, kiên cường. Năm 1974, cô Dính hoàn thành nghĩa vụ, trở về địa phương tham gia công tác đoàn. Năm 1978, cô làm chủ nhiệm trường mầm non của xã. Gia đình có 5 miệng ăn, chỉ trông vào mấy sào ruộng, đồng lương ít ỏi chẳng đủ để trang trải cho cuộc sống hằng ngày. Năm 1996, thông qua Hội Cựu chiến binh của xã, cô Dính đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng được 15 triệu đồng và vay thêm vốn của bạn bè, họ hàng để mua 1,5 mẫu đất lập vườn, đào ao thả cá. Những ngày mới làm, do chưa có kinh nghiệm nên năng suất không cao, thời gian đầu còn bị lỗ, nhưng cô vẫn không nản lòng. Nghe thấy ở đâu có mô hình nuôi cá hiệu quả, cô đều tìm đến tận nơi tham quan, học hỏi. Cô xuống xã Hưng Đạo học cách nuôi cá thương phẩm, sang bên Ninh Giang  học cách nuôi, bán cá giống và trồng nhiều loại cây ăn quả, bán cây giống cho bà con quanh vùng. Nhờ biết cách làm ăn, đầu tư hợp lý, nên mỗi năm trừ chi phí, gia đình cô cũng thu lãi từ vườn cây, ao cá trên 60 triệu đồng. Cô còn giúp đỡ nhiều đồng đội có hoàn cảnh khó khăn về vốn, giống để họ vươn lên thoát nghèo. Năm 2000, được sự đồng ý của UBND huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tứ Kỳ, Đảng ủy xã và sự ủng hộ của bà con trong thôn, lại sẵn có kinh nghiệm trông trẻ, cô Dính đã mở lớp mầm non tư thục ngay tại nhà. Năm 2007, cô Dính tiếp tục đầu tư 400 triệu đồng mua xe khách. Kinh tế gia đình cô ngày càng ổn định. Không chỉ là người phụ nữ đảm việc nhà, cô Dính còn tích cực tham gia các hoạt động của địa phương. Cô Dính hiện là Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP huyện Tứ Kỳ. Cô Dính được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp giáo dục” và nhiều bằng khen, giấy khen của Trung ương Hội, Hội Cựu TNXP.

Đến khu 12 phường Quang Trung (TP Hải Dương) hỏi cô trưởng khu Cao Thị Lịch ai cũng biết. Năm 1964, sau khi tốt nghiệp lớp 7, cô Lịch đã xin tình nguyện gia nhập đơn vị C19 CT 111- đơn vị TNXP chủ yếu làm đường giao thông từ Phong Thổ (Lai Châu) lên Điện Biên. Nhiệm vụ chủ yếu của đơn vị là bạt núi, mở rộng đường, nên hằng ngày, cô Lịch cùng đồng đội phải vận chuyển hàng tấn đất cát. Thấy đồng đội vất vả, cô Lịch đã sáng chế ra gầu bằng gỗ và hai cây tre làm đường ray, để trượt gầu chở đất cát. Trong thời gian tham gia lực lượng TNXP, cô Lịch có nhiều sáng kiến nên được tặng danh hiệu "Nguyễn Văn Trỗi". Đến năm 1966, cô được cử sang Trung Quốc theo học ngành công nghiệp kỹ thuật hàn hơi. Năm 1967, sau khi hoàn thành khóa học cô trở về công tác tại cảng Tiên Kiều (Cẩm Giàng), sau đó chuyển về cảng Cống Câu (TP Hải Dương). Năm 1994, sau khi nghỉ hưu, được sự tín nhiệm của nhân dân, cô Lịch làm tổ trưởng tổ nhân dân, rồi làm trưởng khu dân cư (KDC) số 12 cho đến nay. Khu 12 phường Quang Trung giáp ga Hải Dương và bến xe khách. Đây là những điểm nóng về ma túy của thành phố, ảnh hưởng tới tình hình an ninh trật tự của KDC. Trước đây, khu có tới 20 đối tượng nghiện ma túy. Việc buôn bán, sử dụng ma túy diễn ra công khai. Trong KDC đã từng có những gia đình bị "xóa sổ" vì ma túy, nhiều thanh niên tù tội, nghiện ngập, hủy hoại tương lai vì ma túy. Từ thực tế đau xót đó, cô Lịch đã đề nghị với chi bộ và chính quyền cùng các tổ chức xã hội đẩy mạnh công tác tuyên truyền phòng, chống ma túy, hướng các cháu thanh thiếu niên vào hoạt động lành mạnh. Cô Lịch chủ động đề xuất các chương trình hoạt động hè cho thanh, thiếu nhi, vận động nhân dân ủng hộ xây dựng quỹ sinh hoạt cho các cháu. Nhờ vậy, hoạt động hè, thanh niên tình nguyện của khu được tổ chức khá sôi nổi, thu hút được sự tham gia đông đảo của thanh, thiếu niên. Từ một KDC bị ma túy bủa vây, khu 12 đã vươn lên trong tốp dẫn đầu của phường về hoạt động hè, có những năm đứng đầu thành phố. Không chỉ hướng thanh thiếu niên vào hoạt động lành mạnh để tránh xa ma túy, cô Lịch cũng chủ động đề xuất với chi bộ, KDC và các đoàn thể cần phải tích cực tham gia cảm hóa các đối tượng lầm lỡ, giúp họ tái hòa nhập cộng đồng. Nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn, cô Lịch đã vận động các tổ chức đoàn thể đứng ra tín chấp cho họ vay vốn, làm kinh tế, vươn lên thoát nghèo... Bằng những việc làm thiết thực đó, cô Lịch đã được Tỉnh ủy tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong hoạt động thanh thiếu niên, được tặng Kỷ niệm chương “Vì thế hệ trẻ”.

Dù trên trận địa ác liệt năm xưa, hay trên mặt trận chống cái đói nghèo, chống lại tệ nạn xã hội ngày nay, những cô gái TNXP vẫn luôn dũng cảm đi đầu.

NGUYỄN THANH