Trong những ngày cắt điện luân phiên, tôi có dịp đến Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, trung tâm sản xuất điện năng lớn của quốc gia. Điều "thú vị" là ngay dưới chân nhà máy phát điện lớn nhất Đông Nam Á này việc cắt điện luân phiên vẫn diễn ra từ nhiều tháng nay. Điều đó cho thấy tình hình cung cấp điện năng đang bị thiếu hụt rất nghiêm trọng.
Thiếu điện - đó là bài toán nan giải của đất nước - thể hiện những khó khăn, hạn chế trong quá trình phát triển, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hạn chế này trước hết thuộc về ngành điện, nhưng không chỉ là khó khăn của riêng ngành điện khi mà nhiều ngành công nghiệp vẫn phải sử dụng công nghệ lạc hậu tiêu tốn nhiều điện năng; người dân chưa có ý thức tiết kiệm điện...
Tỉnh ta vừa là một trung tâm sản xuất điện, vừa là một trung tâm sử dụng điện. Quá trình công nghiệp hóa đã mở ra nhiều nhà máy, xí nghiệp khiến nhu cầu sử dụng điện năng trên địa bàn tỉnh ta liên tục tăng mạnh. Đời sống của người dân được nâng lên, nhiều thiết bị điện và các thiết bị tiêu tốn nhiều điện năng như máy điều hòa không khí, máy giặt, tủ lạnh... được sử dụng phổ biến. Vì thế điện có vai trò rất quan trọng. Việc cắt điện khiến nhiều hoạt động kinh tế - xã hội bị ngưng trệ; doanh nghiệp bị thiệt hại, người lao động giảm thu nhập; nhiều hộ sản xuất, kinh doanh mất nguồn thu; người dân bị suy giảm sức khỏe; nhiều người già và trẻ em không chịu được nắng nóng phải nhập viện...
Việc cắt điện hiện nay đang gây ra những bức xúc rất lớn. Nhưng cắt điện dường như đang trở thành một "tất yếu khách quan". Không có đủ điện để cung cấp thì phải cắt điện. Những ngày trung tuần tháng 6, tỉnh ta chỉ được cung cấp một lượng điện tương đương 77% nhu cầu sử dụng. Chính vì vậy, việc cắt điện như thế nào cho tối ưu, công bằng và việc tiết kiệm điện năng của toàn xã hội là những vấn đề cấp thiết phải được quan tâm đúng mức.
Khách hàng của ngành điện là cả xã hội. Có lẽ chưa bao giờ ngành điện nhận được nhiều phản hồi từ xã hội như trong thời gian vừa qua. Phần lớn những phản hồi thể hiện sự bức xúc do bị cắt điện, nhưng cũng có nhiều phản hồi về việc điều hành cung ứng điện chưa phù hợp, chưa công bằng. Trong khó khăn, vấn đề thực hiện công bằng lại nổi lên như một "thách thức". Nếu thiếu điện mà điều tiết công bằng thì những bức xúc sẽ giảm đi.
Về phía người tiêu dùng đang phải chịu thiệt do không được cung cấp đủ điện cho sản xuất và đời sống. Nhưng người tiêu dùng cũng ứng xử với việc thiếu điện năng chưa tốt. Sau khi cắt điện là việc sử dụng điện thả phanh. Hiện tượng quá tải đã diễn ra ở nhiều nơi. Nhiều nhà máy, công sở, nhà dân, nơi công cộng vẫn sử dụng điện lãng phí.
Theo dự báo của Chính phủ, không chỉ trong năm nay mà trong vài năm tới vấn đề thiếu điện vẫn tiếp diễn. Để khắc phục, trước hết Nhà nước cần quan tâm quy hoạch và đầu tư phát triển nguồn cung cấp điện cho phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế; đồng thời, ngành điện cần cải tiến quản lý và kỹ thuật để giảm tới mức thấp nhất tổn thất điện năng trong khâu sản xuất và phân phối (vốn đang ở mức cao); các doanh nghiệp và người dân cần triệt để tiết kiệm điện, tích cực khai thác, sử dụng các nguồn năng lượng thay thế.
NGUYỄN LƯU THANH XUÂN