Khu công nghiệp Tân Trường, Cẩm Giàng

Năm 2010, khi được mời dự buổi họp báo do tỉnh Hải Dương tổ chức, chúng tôi đã thực sự sửng sốt trước tốc độ phát triển kinh tế phải nói là ngoạn mục của một tỉnh đồng bằng sông Hồng. Khi ấy mới biết, Hải Dương nằm trong tốp 10 các tỉnh, thành phố đứng đầu trong cả nước về thu nộp ngân sách. Hải Dương có nhiều thế mạnh nhưng khi tìm hiểu kỹ, chúng tôi khẳng định ngay rằng, thế mạnh quyết định chính là vấn đề con người, đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ chủ chốt của tỉnh. Sớm đón đầu và nắm bắt việc đào tạo đội ngũ cán bộ trẻ là vấn đề sống còn khi cả nước thực hiện chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, tỉnh Hải Dương đã tạo điều kiện tối đa đào tạo nhân lực tại chỗ và thu hút nhân tài đến với tỉnh. Mười năm trở lại đây, Hải Dương nổi lên như một trung tâm mạnh và bền vững về kinh tế xã hội mà điển hình là thu hút được hàng tỷ đô la vốn đầu tư từ nhiều nguồn vào 18 khu công nghiệp đang hoạt động có hiệu quả. Cùng nhà thơ Hà Cừ, nguyên Tổng biên tập Báo Hải Dương, tôi làm một cuộc đi đến các cơ sở, doanh nghiệp, gặp người lao động trực tiếp, cán bộ quản lý, các giám đốc và cả cán bộ lãnh đạo Hải Dương để tìm hiểu bức tranh công nghiệp đang sáng rõ và vạm vỡ. Miên man đi, ngẫm ngợi và phỏng vấn nhiều đối tượng, càng thấy rõ cách làm công nghiệp của Hải Dương là rất đúng hướng và vững chắc.

Chúng tôi đến Công ty Sản xuất vật liệu xây dựng Thành Công đúng lúc công ty vừa bốc xuống tàu tại cảng Hiệp Sơn lô hàng xi măng chất lượng cao đầu tiên, số lượng 3.000 tấn xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Xi măng Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc là cực khó vì phải cạnh tranh với các bạn hàng, đòi hỏi năng lực và tư duy của người Việt phải giàu kinh nghiệm. Trao đổi với chúng tôi, anh Lê Văn Định, chàng sinh viên Bách khoa có thâm niên làm xi măng lúc lắc mái đầu phong sương mỉm cười và không giấu được vẻ tự hào. Anh Định bảo: “Rất khó khăn. Nhưng là khó khăn đến từ phía ta. Cụ thể là ngân hàng. Chúng tôi rất bức xúc khi lãi suất các ngân hàng Việt Nam luôn cao hơn rất nhiều với khu vực và thế giới. Cạnh tranh như thế không "đo ván" mới là lạ. Ai đời, hàng trăm công nhân lao động quần quật để làm ra xi măng mặc dù lương cũng cao đấy (cỡ từ 3 triệu rưỡi tới 4 triệu đồng một tháng) mà chỉ bằng 1/3 tiền trả lãi suất ngân hàng. Thế là chết chứ còn gì nữa. Các doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài lãi suất họ phải trả rất thấp nên các doanh nghiệp phải vay vốn trong nước vô cùng khốn khổ. Mà không làm thì hàng trăm người lao động biết đi đâu, về đâu. Chúng tôi chỉ ước ao làm sao hệ thống ngân hàng Việt Nam tương ứng với khu vực thì mới vững tâm cạnh tranh được. Hiện nay, chúng tôi đang cạnh tranh một cách không bình đẳng”.

Hải Dương có nhiều doanh nghiệp lớn với các thương hiệu mạnh như xi măng Hoàng Thạch, nhiệt điện Phả Lại, ô tô Ford, lắp máy Lilama, thép Hòa Phát… Hải Dương cũng là nơi hút vốn đầu tư nhiều và có nhiều doanh nghiệp lớn. Các dự án Nhà máy nhiệt điện đều là các dự án loại A, có vốn đầu tư hàng trăm triệu USD trở lên, nhưng phổ biến là từ trên 500 triệu USD đến trên 2 tỷ USD. Dự án đầu tư xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại 2 trên địa bàn tỉnh đã góp phần giải quyết vấn đề thiếu điện, cũng có thể hiểu Hải Dương đã góp một phần công sức, sẻ chia với ngành điện trong thời khắc khó khăn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Dương Thái, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư, người vừa rời cương vị Bí thư Huyện ủy Kinh Môn, cũng từng có thâm niên làm ở sở đến cương vị cao nhất nên vấn đề công nghiệp của tỉnh ông nắm khá vững điềm tĩnh nói về nhiều vấn đề trong đó trọng tâm về công nghiệp và các chỉ số tích cực từ công nghiệp mang lại. Cởi mở và gần gũi, chia sẻ là cảm nhận của chúng tôi về người đứng đầu Sở Kế hoạch và Đầu tư. Theo thống kê gần nhất của Đảng bộ tỉnh Hải Dương: Giá trị sản xuất công nghiệp, xây dựng tăng bình quân 13,2% một năm, trong đó công nghiệp tăng bình quân 13,9% một năm; quy mô sản xuất công nghiệp năm 2010 gấp gần hai lần so với năm 2005. Cơ cấu ngành công nghiệp theo thành phần kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng công nghiệp nhà nước, tăng tỷ trọng công nghiệp ngoài nhà nước và công nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là đúng hướng. Toàn tỉnh có 18 khu công nghiệp, 34 cụm công nghiệp, trong đó nhiều khu công nghiệp có tỷ lệ lấp đầy cao. Nhiều dự án mới có quy mô lớn, trình độ công nghệ tiên tiến đi vào hoạt động (trong đó chủ yếu là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài), làm tăng năng lực và quy mô của một số ngành sản xuất mũi nhọn.

Môi trường đầu tư của tỉnh luôn được cải thiện. Hoạt động xúc tiến đầu tư được đổi mới cả về nội dung và hình thức. Trong 5 năm, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trên địa bàn đạt 73.500 tỷ đồng (mục tiêu đặt ra là 40.000 tỷ đồng), tăng bình quân 24,7% một năm; trong đó vốn Nhà nước chiếm 21,6% (tăng bình quân 15,9%), vốn đầu tư từ khu vực dân doanh chiếm 57,2% (tăng bình quân 30,4%), vốn đầu tư nước ngoài chiếm 221,2% (tăng bình quân 22,5%)...
Chúng tôi như lạc vào mê hồn trận của những con số được đưa ra. Bây giờ, khi mà không phải lúc lo không có doanh nghiệp đến, mà phải là chọn được những doanh nghiệp mạnh, công nghệ tiên tiến, bảo đảm tốt về môi trường tự nhiên cũng như môi trường lao động mới là điều mà những người làm công nghiệp của Hải Dương quan tâm. Bức tranh công nghiệp Hải Dương 10 năm trở lại đây, đặc biệt là 5 năm 2005 – 2010 là rất sáng sủa, nhưng vấn đề môi trường thực sự đã đáng báo động. Đang có vụ việc lình xình về môi trường khá lớn của Công ty Tung Kuang trên địa bàn Cẩm Giàng như một Vedan thu nhỏ mà các cơ quan chức năng đã vào cuộc hết sức quyết liệt. Đây cũng là tín hiệu cảnh báo để người làm công nghiệp ở Hải Dương, đặc biệt là những quan chức có trách nhiệm phải thực sự đặt ra một cách nghiêm túc và sát sườn với quyền lợi của nhân dân. Kéo doanh nghiệp vào nhưng không phải kéo bằng mọi giá. Mất đất bờ xôi ruộng mật, thậm chí mất cả phong tục tập quán vì công nghiệp đang là một thách thức không riêng gì của Hải Dương. Nói đến đấy, mấy chúng tôi chợt lặng đi. Đồng ý là phát triển công nghiệp nhưng làm sao để hạn chế được những mất mát về môi trường, văn hóa, đạo đức, phong tục tập quán là một bài toán không dễ giải khi mà cái anh quan chức vị kỷ vị thân hơn vị cộng đồng. Gia đình anh Thái vốn nền nếp gia phong. Bố anh từng là hiệu trưởng một trường cấp ba, vợ anh cũng là giáo viên, hai con anh đang học đại học và cao học, dường như đã có những tác động không nhỏ tới vị cán bộ đầu ngành. Nhìn ra các nước phương Tây, họ phát triển theo mô hình bền vững, đặc biệt tôn trọng môi trường, mới thấy ở Việt Nam còn nhiều cái làm liều, làm ẩu quá. Có những cái thuộc quá khứ thì phải chịu nhưng liệu rằng chúng ta có bắt tay thỏa hiệp với cái xấu đang nảy sinh không cũng lại là một thách thức nữa.

Vấn đề Hải Dương làm công nghiệp cũng phải khẳng định cái được, cái tích cực là rất lớn. Thành tựu đó là thành tựu chung của Đảng bộ và nhân dân tỉnh chứ không của riêng cá nhân nào. Nhưng thường thì một nhóm cá nhân, đặc biệt là những hạt nhân chủ chốt nếu xộc xệch, thiếu quyết đoán, thiếu kinh nghiệm, nóng vội hoặc cá nhân thì hậu quả sẽ khôn lường. Ông Đỗ Quốc Tiến, Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo, một người nhiều năm đảm đương trọng trách Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư, phác thảo bức tranh của Hải Dương hôm nay với nhiều con số cụ thể từ hiệu quả mà nền công nghiệp Hải Dương mang lại.

Tỉnh Hải Dương chủ trương phát triển công nghiệp phải đi đôi với nâng cao đời sống mọi mặt cho nhân dân. Thời gian vừa qua, từ nhiều nguồn vốn, trong đó có lợi nhuận từ công nghiệp, tỉnh đã chỉ đạo đầu tư tu bổ hệ thống đê điều, thủy lợi, kiên cố hóa kênh mương, các trạm bơm đáp ứng yêu cầu tưới, tiêu; xây dựng và nâng cấp hệ thống lưới điện, bảo đảm cung cấp điện phục vụ sản xuất tại các khu công nghiệp tập trung. Đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp nhiều tuyến quốc lộ, đường tỉnh, đường huyện được hàng trăm km; phối hợp triển khai xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng TP Hải Dương lên đô thị loại II và nâng cấp huyện Chí Linh lên thị xã. Tập trung đầu tư hạ tầng phục vụ cho các khu, cụm công nghiệp; mở rộng hệ thống cấp nước sạch cho các đô thị và một số xã, thị trấn. Kết cấu hạ tầng văn hóa - xã hội được quan tâm đầu tư: 95% trạm y tế xã được xây dựng kiên cố, 81,3% phòng học được xây dựng kiên cố, 736 nhà văn hóa thôn, khu dân cư được đầu tư xây mới, hoàn thành và đưa vào sử dụng Bệnh viện Đa khoa tỉnh, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi; đang triển khai xây dựng Thư viện tổng hợp tỉnh, nâng cấp và bảo tồn nhiều di tích văn hóa, lịch sử; xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất ngành thể dục thể thao và hệ thống thông tin, truyền thông. Cơ bản hoàn thiện trụ sở làm việc khối cơ quan Đảng, chính quyền cấp huyện; hỗ trợ đầu tư xây dựng trụ sở làm việc cho trên 100 xã.

Một vấn đề lớn và nhạy cảm là đất nông nghiệp có nguy cơ bị thu hẹp do nhu cầu sử dụng đất của các doanh nghiệp đang không ngừng tăng lên. Xác định đây là vấn đề lớn, có thể ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh lương thực nên tỉnh đã sớm triển khai lập quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 ở cấp huyện, thành phố, thị xã. Đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về môi trường. Kiểm tra, giám sát việc thực hiện chương trình kiểm soát ô nhiễm sau đánh giá tác động môi trường tại 17 cơ sở; kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường tại 9 cơ sở. Thực hiện kiểm tra, xử lý hoạt động khai thác cát trái phép trên các tuyến sông Thái Bình, sông Kinh Thầy. Hoàn thành phê duyệt quy hoạch tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh đến năm 2020. Đó là một chiến lược dài hơi, nhưng nên chăng, Hải Dương cần phải có những chế tài riêng về đất nông nghiệp và môi trường sạch mới thực sự là phát triển bền vững.

Công nghiệp dường như luôn gắn với những con người trẻ trung, sôi nổi. Nhóm phóng viên chúng tôi trao đổi với anh Mai Văn Hà, Giám đốc Công ty Thép Hòa Phát tại Hải Dương, người đang phụ trách hai công ty trong khu liên hợp sản xuất gang thép ở Kinh Môn  với tổng mức đầu tư giai đoạn 1 lên tới 2.500 tỷ đồng và dự kiến giai đoạn 2 là 3.000 tỷ đồng. Trên 2.000 công nhân mà chủ yếu là người địa phương lao động tại khu liên hợp sản xuất gang thép với mức lương trên 3 triệu đồng một tháng đã giải quyết cơ bản, có hiệu quả công ăn việc làm tại chỗ cho người dân. Ở tuổi chưa đến 40 đã phải điều hành hai công ty với khối lượng công việc khổng lồ, đã cho chúng tôi cái nhìn gần hơn về những giám đốc doanh nghiệp thời mở cửa. Anh Hà cho biết, môi trường đầu tư vào Hải Dương là thông thoáng. Hải Dương là một địa bàn đầu tư lý tưởng đối với các doanh nghiệp lớn. Hiện Tập đoàn Hòa Phát đang đẩy mạnh tiến độ luyện than cốc dùng cho sản xuất phôi thép một cách chủ động hơn nữa để từ đó chủ động hơn trong điều tiết thị trường, tạo thế cạnh tranh tốt hơn với các doanh nghiệp làm thép nước ngoài. Do được chính quyền tạo điều kiện về nhiều mặt nên tiến độ hoạt động của khu liên hợp là khá tốt. Bắt đầu xây dựng từ năm 2007 đến nay đã đi vào sản xuất và có những sản phẩm đầu tiên là cả một quá trình nỗ lực không riêng của công ty mà còn là hiệu quả của môi trường tiếp nhận đầu tư một cách cởi mở, chia sẻ của các cơ quan chức năng tỉnh Hải Dương.

Chúng ta đang sống trong những ngày tháng sôi động nhất của đất nước, thời kỳ tiến lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mỗi nơi một cách làm, mỗi địa bàn hành chính có cách phát triển công nghiệp riêng. Nhưng từ bức tranh sáng sủa của Hải Dương đã cho thấy, ở đâu những người có trọng trách và doanh nghiệp hiểu nhau, tôn trọng lợi ích của nhau, của cộng đồng thì ở đó mới có sự phát triển bền vững.

Bút ký của PHÙNG VĂN KHAI