Vài năm trở lại đây, hình ảnh những chậu lan rực rỡ sắc màu không còn xa lạ trong những phiên chợ hoa ngày Tết ở tỉnh ta. Tuy nhiên, ít người biết nhiều chậu lan rực rỡ ấy được ươm trồng hàng loạt ngay trên đất Hải Dương.

Từ phòng thí nghiệm...

Công việc nhân giống và nuôi cấy mô ở phòng thí nghiệm yêu cầu rất tỷ mỉ

Theo chân anh Nguyễn Cao Đam, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học (Sở Khoa học và công nghệ) vào phòng nuôi cấy mô của đơn vị, chúng tôi thấy những lọ cây mầm tái sinh xanh tốt bằng phương pháp cấy mô, bày kín các giá thể. Anh Đam vừa chỉ cho chúng tôi xem những mầm cây hoa lan, hoa ly, lô hội… còn đang chúm chím mầm xanh vừa cho biết: Trên cơ sở thành công của đề tài “Nhân giống hoa, dược liệu bằng phương pháp nuôi cây mô” và trên cơ sở hạ tầng sẵn có như phòng thí nghiệm, nguồn nhân lực, nhà lưới..., năm 2009, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu thực hiện dự án “Xây dựng mô hình sản xuất hoa chất lượng cao theo quy mô công nghiệp”, trong đó tập trung ứng dụng công nghệ tiên tiến để nhân giống, trồng, chăm sóc một số loài hoa lan cao cấp. Mặc dù đã có kinh nghiệm trong nhân giống cây bằng phương pháp nuôi cấy mô nhưng thời gian đầu triển khai, dự án còn gặp không ít khó khăn do loài cây “khó tính” này đòi hỏi phải có chế độ chăm sóc đặc biệt. Phải theo dõi mầm cây sinh  trưởng hằng ngày để điều tiết nhiệt độ, ánh sáng, bảo đảm cho cây khi ra ngoài trời có tỷ lệ sống cao; đặc biệt là môi trường nhân giống phải vô trùng hoàn toàn. Chính vì vậy các cán bộ kỹ thuật khi tham gia dự án đều được đào tạo  hoặc đào tạo lại để tiếp thu những công nghệ lai tạo, nhân giống tiên tiến nhất. Anh Đam cho biết thêm: Công việc nhân giống và nuôi cấy mô ở phòng thí nghiệm hết sức tỷ mỉ. Ban đầu lấy đỉnh sinh trưởng tái sinh là công việc hết sức khó khăn, phải chọn từ những cây hoa đầu dòng đạt chất lượng cao (nhập từ Đà Lạt về) đem vào ống nghiệm nuôi trong môi trường dinh dưỡng nhân tạo. Công đoạn này chỉ thu được khoảng 20% tái sinh thành chồi. Tiếp đến cấy chồi tái sinh vào môi trường nuôi cấy nhân tạo lần 1, khi chồi lên cao khoảng 5 cm, nhân tiếp sang môi trường nuôi cấy 2, chờ chồi mọc cao 5 cm ra nhiều rễ thì cho ra vườn ươm. Khi ở vườn ươm cây mọc có 3 tầng lá là có thể cho sang khay xốp để đưa ra ruộng trồng. Trong quá trình xử lý môi trường và nhân giống phải bảo đảm khử trùng và vô trùng nghiêm ngặt. Đặc biệt, để nắm rõ “lý lịch" của mỗi cây hoa khi được đưa ra môi trường sống bên ngoài, đòi hỏi các cán bộ kỹ thuật phải theo dõi chặt chẽ quá trình sinh trưởng từ khi đưa hạt giống vào môi trường nhân tạo cho tới khi đưa ra vườn ươm. Việc  làm này hết sức quan trọng, nó sẽ giúp quá trình chăm sóc tốt hơn và nhất là điều tiết “hãm” cho hoa nở như mong muốn chính xác hơn...

... đến vườn hoa công nghiệp


Từ phòng nuôi cấy mô, chúng tôi ra thăm vườn ươm giống rồi sang vườn trồng lan theo quy mô công nghiệp của trung tâm. Hoa lan vốn được coi là loài hoa vương giả, với vẻ quý phái, đòi hỏi một môi trường sống khắt khe. Những chậu lan Vũ Nữ, Hồ Điệp chúm chím nụ đang sắp bung ra muôn màu rực rỡ. Vườn trồng lan được bố trí trong nhà lưới. Khu vực nhà lưới được trang bị đủ các thiết bị hiện đại đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật như: máy điều hoà không khí, quạt tạo gió, máy tạo độ ẩm, phun mưa, đo nhiệt độ…  Toàn bộ số lan đưa vào nhà lưới được phân chia thành nhiều khu vực tuỳ theo giai đoạn sinh trưởng, ở mỗi giai đoạn sinh trưởng lại có một chế độ chăm sóc khác nhau để cây phát triển tốt nhất. Giám đốc Đam nói với chúng tôi: Nói đây là vườn hoa theo quy mô công nghiệp, nhưng thực tế diện tích còn rất hạn chế. Chúng tôi dự kiến sẽ trình UBND tỉnh cho thuê khoảng 30 ha đất nông nghiệp để xây dựng một vùng sản xuất hoa công nghiệp theo quy mô hiện đại, khép kín, đúng với mục tiêu mà dự án đã đề ra.
Để cho ra những giò lan chất lượng, nở hoa đúng vào dịp Tết Nguyên đán, đòi hỏi các kỹ thuật viên phải nắm rõ đặc tính của từng loài lan để điều tiết nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và không khí sao cho phù hợp nhất. Nếu trời nóng, nhiệt độ cao, lan sẽ sớm nở hoa, nếu thời tiết rét đậm kéo dài lan cũng không thể  khoe sắc đúng vào dịp Tết. Chính vì vậy, mặc dù thời điểm áp Tết thời tiết thay đổi thất thường, song nhờ có giàn nhà lưới hiện đại và cách theo dõi, chăm sóc tỷ mỉ của các kỹ thuật viên, lan vẫn phát triển rất tốt, nụ to, chắc. Dự kiến dịp Tết Nguyên đán năm nay, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học sẽ đưa ra thị trường khoảng 3.000 cây lan Hồ Điệp, 500 cây hoa lan Vũ Nữ. Đặc biệt, nhờ ứng dụng công nghệ nhân giống tiên tiến, hoa lan Hồ Điệp, lan Vũ Nữ các màu vàng, phớt tím, phớt  vàng, trắng, tím… đã được lai tạo thành công.
Được biết, năm 2010 Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học đã nhân giống thành công 10 nghìn cây hoa lan Vũ Nữ và Hồ Điệp. Trong điều kiện tự nhiên của miền Bắc hiện nay rất khó để có được những giò phong lan khoe sắc như mong muốn. Với việc áp dụng công nghệ mới, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học đã trở thành đơn vị đầu tiên trong tỉnh nhân giống hoa bằng phương pháp cấy mô, cung cấp cây giống chất lượng cao cho người trồng hoa trong tỉnh và có khả năng xuất ra các tỉnh lân cận. Những người yêu thích các loài hoa lan sẽ được thưởng thức những loài hoa lan đẹp với giá rẻ.  Đây cũng là triển vọng mới cho sản xuất nông nghiệp tiên tiến nói chung và sản xuất hoa cao cấp nói riêng ở tỉnh ta.

HÀ VY