Một góc nông thôn mới Nhân Quyền (Bình Giang)

Xây dựng nông thôn mới là "một cuộc cách mạng", một  nhiệm vụ chính trị quan trọng và rất nặng nề. Điều đó đòi hỏi cả hệ thống chính trị và nhân dân trong tỉnh phải thống nhất, đồng lòng.
    
Khởi động chương trình

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đến ngày 31-6-2010, toàn tỉnh chưa có xã nào đạt được từ 14 đến 19 tiêu chí nông thôn mới (NTM); có 4 xã đạt 13/19 tiêu chí; 3 xã đạt 12/19 tiêu chí.

Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM do Chính phủ ban hành bao gồm 19 tiêu chí về: quy hoạch và thực hiện quy hoạch; giao thông; thủy lợi; điện; trường học; cơ sở vật chất văn hóa; chợ nông thôn; bưu điện; nhà ở dân cư; thu nhập; hộ nghèo; cơ cấu lao động; hình thức tổ chức sản xuất; giáo dục; y tế; văn hóa; môi trường; hệ thống tổ chức chính trị; an ninh, trật tự xã hội. Một xã đạt chuẩn NTM phải đạt đủ 19 tiêu chí này.

Xây dựng NTM giàu có, hiện đại, văn minh là nhiệm vụ của bất kỳ đất nước nào trong tiến trình lịch sử. Ở nước ta nói chung và tỉnh ta nói riêng, công cuộc xây dựng NTM không phải bây giờ mới diễn ra. Điểm khác biệt trong xây dựng NTM hiện nay là Chính phủ ban hành Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tỉnh ta đặt mục tiêu xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch. Xây dựng NTM từng bước hiện đại, phát triển, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững; nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng. Từ năm 2010 đến năm 2015 phấn đấu có 25% số xã (58 xã) được công nhận xã NTM; từ năm 2015 đến năm 2020 có 70% số xã NTM.

Xây dựng NTM hiện nay, tỉnh ta có thuận lợi căn bản: Nông thôn có nhiều đổi mới; Trung ương và tỉnh có sự quan tâm, đầu tư. Tuy nhiên, những khó khăn để đạt được các mục tiêu NTM cũng không hề nhỏ: Cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch chậm. Đời sống của một bộ phận nông dân còn gặp khó khăn. Việc huy động vốn cho xây dựng NTM không dễ dàng...

Xây dựng NTM là một cuộc cách mạng; muốn làm thành công cuộc cách mạng này phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và thực hiện phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm". Để làm được điều đó, trước tiên phải có sự thống nhất sâu sắc trong nhận thức về mục đích, ý nghĩa của việc xây dựng NTM. Việc xây dựng NTM nhằm cụ thể hóa một nội dung cơ bản trong Nghị quyết Trung ương 7 (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM không phải là một dự án đầu tư, mà là một chương trình tổng thể phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị, an ninh và quốc phòng ở các địa phương. Chương trình này thể hiện sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước để phát triển khu vực nông thôn, bởi vì 70% số dân nước ta sinh sống ở khu vực này. Xây dựng NTM phải quyết liệt, kiên trì, liên tục, bằng các giải pháp đồng bộ, có lộ trình phù hợp, làm có trọng tâm, trọng điểm trong từng thời gian và lĩnh vực. Nếu đạt được mục tiêu đề ra của chương trình sẽ tạo ra một cuộc cách mạng, đưa đất nước phát triển.

Phát huy sức mạnh tổng hợp

Làng quê xã Đức Chính (Cẩm Giàng)

Giải pháp huy động nguồn lực to lớn của nhân dân để xây dựng NTM có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, vì "cách mạng là sự nghiệp của quần chúng". Kinh nghiệm của nhiều địa phương trong phát triển nông thôn thời gian qua đã khẳng định rằng, việc thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở là điều kiện then chốt để động viên nhân dân hăng hái tham gia xây dựng NTM.

Xã Hiệp Hòa (Kinh Môn) là một điển hình trong xây dựng NTM. Trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng ở địa phương này có sự đóng góp tích cực của nhân dân. Chủ trương làm đường giao thông nông thôn, hệ thống mương máng để tưới nước cho sản xuất nông nghiệp của xã bắt nguồn từ chính yêu cầu bức thiết trong cuộc sống. Chủ trương này được lấy ý kiến đóng góp cụ thể của người dân ở các thôn, xóm. Chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân đã được cụ thể hóa trong nghị quyết của xã. Thực hiện nghị quyết này, các thôn, xóm đã tổ chức họp bàn cách triển khai thực hiện. Mỗi người dân được trực tiếp tham gia ý kiến đóng góp về vị trí làm đường, vốn đóng góp, quản lý và giám sát việc thực hiện... Trong quá trình làm đường giao thông nông thôn từ năm 2003 đến năm 2007, Nhà nước đầu tư 20% vốn, còn lại do nhân dân và ngân sách xã đóng góp; đối với xây dựng kênh mương, nhân dân đóng góp 50% vốn. Nhân dân đã huy động nhân lực, phương tiện để tham gia làm đường giao thông, phân công thành viên làm nhiệm vụ giám sát chất lượng, tiến độ công trình. Nhiều người tự nguyện nhường phần đất của gia đình cho lợi ích chung.

Tại Tân Kỳ (Tứ Kỳ), một xã điển hình về xây dựng NTM ở tỉnh ta, việc thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở đã góp phần quan trọng để nhân dân tích cực đóng góp xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng. Theo thống kê của UBND xã Tân Kỳ, số tiền nhân dân đóng góp để xây dựng cơ sở hạ tầng tổng cộng trong 5 năm (2005-2009) đạt 4,6 tỷ đồng, gấp 2,1 lần ngân sách xã đầu tư.

Trong nhiều năm qua, phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư" và phong trào làm đường giao thông nông thôn đạt được nhiều thành quả, có sức lan tỏa rộng là minh chứng cho việc huy động tốt sức mạnh của quần chúng. Để xây dựng NTM có hiệu quả, các cơ quan chức năng phải nghiên cứu kinh nghiệm ở các lĩnh vực và các địa phương điển hình trong xây dựng NTM.

Cùng với việc huy động sức dân, Nhà nước cần tiếp tục quan tâm, đầu tư đến khu vực nông thôn. Các chính sách mang lại lợi ích cho người dân sẽ tạo động lực, khích lệ nhân dân hăng hái xây dựng NTM. Trong thời gian qua, Trung ương và tỉnh đã ban hành nhiều chính sách để giảm gánh nặng đóng góp, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tích cực thực hiện an sinh xã hội. Ở phạm vi toàn quốc, các chính sách được thực hiện gần đây là tiếp tục miễn, giảm thuế nông nghiệp vừa được Quốc hội thông qua; miễn thủy lợi phí cho nông dân; hỗ trợ sản xuất do ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh... Ở tỉnh ta, vài năm gần đây tỉnh vẫn có chính sách hỗ trợ giá giống cây trồng, vật nuôi; đầu tư cơ sở hạ tầng cho vùng sản xuất tập trung; hỗ trợ nông dân mua máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp; hỗ trợ thiệt hại do dịch bệnh gây ra trên đàn lợn... Những chính sách đó đã giúp nông dân, nông thôn giảm bớt khó khăn, phục hồi và phát triển sản xuất, được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Trong việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020, khu vực nông thôn sẽ được đầu tư mạnh mẽ hơn để tạo bước phát triển mới.
 
MINH ANH

Ba giải pháp trọng tâm Xây dựng nông thôn mới (NTM) trong giai đoạn 2010-2015 có nhiều khó khăn, thách thức. Hiện nay, công tác quy hoạch thực hiện còn chậm, nhiều quy hoạch ở xã chưa hoàn thiện, hoặc đã lạc hậu so với yêu cầu mới. Khó khăn lớn nhất để xây dựng NTM là nguồn lực tài chính để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn. Theo Quyết định 800 của Thủ tướng Chính phủ, nguồn vốn để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020 được phân bổ như sau: Nguồn vốn ngân sách nhà nước chiếm khoảng 40%; vốn tín dụng khoảng 30%; vốn từ các doanh nghiệp, HTX và các loại hình kinh tế khác khoảng 20%; 10% còn lại huy động đóng góp của cộng đồng dân cư. Theo tính toán của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, theo mức giá hiện nay, một xã ở mức trung bình trong tỉnh muốn đạt xã NTM cần đầu tư 70-80 tỷ đồng. Số vốn cho xây dựng NTM lớn, trong khi việc huy động từ các nguồn vốn trên không dễ dàng. Nguồn vốn ngân sách còn hạn hẹp. Doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn theo phương châm “trông giỏ, bỏ thóc”, phải có lãi họ mới đầu tư. HTX cũng không có nhiều vốn để đầu tư. Ngoài ra, vấn đề tổ chức sản xuất, một số lĩnh vực xã hội và yếu tố con người để xây dựng NTM cũng còn hạn chế. Để hoàn thành mục tiêu có 58 xã đạt chuẩn NTM vào năm 2015, các giải pháp phát triển phải được thực hiện đồng bộ. Theo chúng tôi, 3 giải pháp trọng tâm cần thực hiện tốt trong giai đoạn tới là về công tác tuyên truyền, huy động các nguồn lực và tổ chức sản xuất. Tuyên truyền thật sâu rộng để khơi dậy sức mạnh tổng hợp xây dựng NTM. Đồng thời, phải có các biện pháp để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực được khơi dậy. Các địa phương không được trông chờ, ỷ lại vào nguồn vốn ngân sách, mà phải chủ động huy động các nguồn vốn khác, đẩy mạnh xã hội hóa. Phải coi việc phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn là cái gốc, tạo điều kiện nâng cao thu nhập cho người dân. NGUYỄN HỮU DƯƠNG - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cần phát huy nội lực của địa phương Ở tỉnh ta, khi bàn về xây dựng nông thôn mới (NTM) nhiều người thường nhắc tới Nhân Quyền, một xã đất chật, người đông ở Bình Giang. Diện tích đất canh tác ở Nhân Quyền chỉ đạt 600 m2/người. Nguồn thu nhập chính của nông dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Tuy nhiên, với chủ trương đúng và sáng tạo, bộ mặt nông thôn Nhân Quyền chuyển biến rất tích cực. 10 năm gần đây, hệ thống đường giao thông nông thôn và đường nội đồng cơ bản được bê tông hoá, trường học, trạm y tế, nhà văn hoá xã, thôn… đã được xây dựng khang trang, sạch, đẹp. Cả 4 thôn đều được công nhận danh hiệu làng văn hoá... Cũng như Nhân Quyền, nhiều địa phương khác trên địa bàn huyện cũng đang có chủ trương quy hoạch, xây dựng NTM theo 19 tiêu chí mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt. Kinh nghiệm để thực hiện tốt các tiêu chí xây dựng NTM ở Bình Giang là huyện quan tâm chỉ đạo xã phát huy dân chủ, chính quyền địa phương cùng người dân trực tiếp bàn bạc, kiểm tra và giám sát việc xây dựng các công trình phúc lợi. Đảng bộ huy động chính quyền và các tổ chức đoàn thể tuyên truyền về ý nghĩa của việc xây dựng NTM với các tầng lớp nhân dân; mạnh dạn tổ chức các hoạt động văn hoá, văn nghệ để nâng cao đời sống tinh thần cho nông dân... Bên cạnh những kết quả đã đạt được, khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện các tiêu chí về xây dựng NTM ở Bình Giang là: Trong quá trình quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng nhận thức của chính quyền địa phương và nhân dân còn mang tính bảo thủ dẫn đến thiếu thống nhất trong quy hoạch chung của xã. Trong các tiêu chí xây dựng NTM, tiêu chí lao động trong các ngành nông, lâm nghiệp giảm còn 25% rất khó thực hiện trong thời gian ngắn bởi người nông dân lâu nay vẫn sống bằng nghề nông trong khi các nghề tiểu, thủ, công nghiệp không phải địa phương nào cũng hoạt động hiệu quả. Đặc biệt, với những xã có điểm xuất phát thấp thì việc xây dựng NTM không thể thực hiện trong một sớm, một chiều mà cần có kế hoạch cụ thể và cần có sự nỗ lực cao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân. Để xây dựng NTM đạt hiệu quả, cần đẩy nhanh và nâng cao chất lượng quy hoạch NTM, đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với nông dân để đem lại hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất nông nghiệp và tiểu, thủ công nghiệp. Bên cạnh đó, cần có mô hình điểm cụ thể về NTM để các xã khác học tập bởi “trăm nghe không bằng một thấy”. Các địa phương cần tập hợp nhân dân phát huy nội lực của địa phương, đoàn kết, đồng lòng xây dựng NTM mới đưa phong trào đi đến thành công. PHẠM VĂN TỎ - Bí thư Huyện ủy Bình Giang Phải khéo léo vận động nhân dân Trước đây, xã Cẩm Sơn (Cẩm Giàng) nằm ở ngoài đê ven sông Thái Bình. Sau trận lụt năm 1971, xã được chuyển vào trong đê. Hiện nay, xã có 3 thôn với hơn 1.200 nhân khẩu. Trước khi chuyển đến nơi mới, lãnh đạo địa phương đã xác định phải quy hoạch, bố trí hợp lý khu dân cư, các công trình công cộng, diện tích đất dành cho nông nghiệp... Toàn xã được chia ô giống như bàn cờ, các ngôi nhà được xây dựng đều quay hướng nam, quy định khoảng cách xây dựng công trình vệ sinh. Các công trình công cộng được thiết kế phù hợp với mục đích sử dụng. Trải qua hơn 35 năm, đến nay xã Cẩm Sơn đã đạt được một số kết quả trong xây dựng nông thôn mới (NTM). Xã đã quy hoạch một khu dân cư mới kết hợp với các công trình công cộng phục vụ nhân dân gồm: rạp chiếu phim, công viên, cây xanh, nhà văn hóa, nhà truyền thống, thư viện... rộng 10 ha, đặt ở phía nam của xã, được các cấp phê duyệt và sẽ triển khai trong năm 2011. Cẩm Sơn phấn đấu đến năm 2011 đạt 13 tiêu chí xã NTM. Trong quá trình xây dựng NTM, Cẩm Sơn rút ra một số kinh nghiệm. Trước hết, cán bộ địa phương phải khéo léo vận động nhân dân. Nhân dân Cẩm Sơn đã có nhiều đóng góp xây dựng các công trình công cộng như điện, đường, trường, trạm y tế. Phát huy nội lực của địa phương, đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của các cấp, các ngành. Biết phân tích thực tế, từ đó lựa chọn các hạng mục ưu tiên, đưa ra lộ trình thực hiện cụ thể, cái trước triển khai làm tiền đề cho cái sau. Xã tăng cường tìm kiếm nguồn vốn hỗ trợ; phối hợp đưa tiến bộ khoa học vào đồng ruộng để tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích; tập trung giải quyết việc làm; nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân; tiếp tục nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ địa phương... VŨ VĂN TUẤN - Chủ tịch UBND xã Cẩm Sơn