Trao bằng cho các học viên tốt nghiệp xuất sắc lớp thạc sĩ công nghệ thông tin do tỉnh Seine Saint Denis (Pháp) tổ chức tại Hải Dương

Hải Dương xác định đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực là khâu đột phá trong giai đoạn 2011-2015. Để có nguồn nhân lực chất lượng cao, bên cạnh việc đào tạo, cần phải làm gì để thu hút nhân tài? Chúng tôi đã trao đổi vấn đề này với ông Lương Đức Trụ, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật tỉnh và TS Phạm Trung Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thành Đông.

- Các ông nhận xét như thế nào về đội ngũ trí thức Hải Dương hiện nay?

Ông Lương Đức Trụ: Năm 2009, Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh đã tiến hành một đề tài điều tra về đội ngũ trí thức tỉnh ta. Kết quả cho thấy số lượng trí thức tăng về mọi mặt: hơn 2,2% số dân có trình độ cao đẳng trở lên, tăng hơn 7,5% so với năm 2003; hơn 1.200 người có trình độ trên đại học, tăng hơn 400 người. Đội ngũ trí thức tỉnh ta đã góp phần tích cực thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đặc biệt, đội ngũ trí thức đã tham gia tổng kết, xây dựng luận cứ khoa học, góp phần hoàn thiện và thực hiện các chủ trương của cấp ủy, góp phần tích cực đào tạo nguồn nhân lực.

Tuy vậy, tỷ lệ trí thức trên tổng số dân của tỉnh ta so với mức bình quân chung của cả nước còn thấp. Tỷ lệ trí thức trong các ngành kỹ thuật còn rất ít. Ví dụ: trí thức trong một số lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế như nông - lâm nghiệp - thuỷ sản mới chiếm 3% tổng số trí thức; trong lĩnh vực công nghiệp-xây dựng chỉ chiếm 4% ; bưu chính viễn thông chiếm 1%. Đội ngũ trí thức chủ yếu tập trung trong lĩnh vực giáo dục, chiếm tới 54%  tổng số trí thức toàn tỉnh. Một bộ phận cán bộ khoa học kỹ thuật chưa kịp đào tạo lại, hẫng hụt về kiến thức, yếu kém về ngoại ngữ, tin học do chưa cập nhật kịp. Trình độ kiến thức quản lý của đội ngũ trí thức chưa theo kịp cơ chế thị trường. Khả năng thích ứng của trí thức với công nghệ cao còn chậm.

Ông Phạm Trung Thanh: Đội ngũ trí thức Hải Dương có số lượng khá đông, nhưng theo tôi, sự phát huy tác dụng của đội ngũ này trên các lĩnh vực chưa nổi trội, những sản phẩm có hàm lượng chất xám cao chưa nhiều, những công trình mang sắc thái trí tuệ thể hiện tính đặc thù của quê hương hầu như không có mấy. Hiện nay Hải Dương còn đang thiếu những cán bộ khoa học công nghệ có trình độ cao trong các ngành kinh tế mũi nhọn và công tác quản lý sản xuất, xã hội. Một nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng trên là sự quan tâm của tỉnh đến việc tổ chức, quản lý, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức phát huy tác dụng của mình tuy đã có nhưng không nhiều. Có thể nói ở bất kỳ nơi nào, đội ngũ trí thức có phát huy được hay không là tuỳ thuộc một phần đáng kể vào khả năng của những người quản lý họ. Bản thân những người trí thức đã được đào tạo công phu, bài bản, nắm vững chuyên môn (trừ trường hợp "mua bằng"), vấn đề còn lại là môi trường sử dụng họ như thế nào, trong đó yếu tố quản lý giữ vai trò then chốt.

- Tỉnh ta đã có một số chính sách nhằm thu hút nhân tài, tuy nhiên nhiều người cho rằng các chính sách này chưa đạt được kết quả như mong muốn. Ý kiến của các ông về vấn đề này?

”Các biện pháp thu hút nhân tài của Hải Dương chưa đủ khả năng thu hút nhân tài từ nơi khác về tỉnh.

Ông Lương Đức Trụ: Một trong những giải pháp cốt lõi để thu hút nhân tài và tạo nguồn nhân tài tại chỗ của tỉnh là ưu tiên phát triển giáo dục. Trong những năm gần đây, tỉnh ta luôn đứng trong tốp 5 tỉnh đứng đầu toàn quốc về thành tích thi học sinh giỏi và thi đại học, cao đẳng. Tỉnh luôn tạo điều kiện cho trí thức đi học nâng cao trình độ qua các lớp đào tạo trong tỉnh, trong nước và ở nước ngoài. Ưu tiên chọn những người có trình độ cao về công tác tại tỉnh bằng các chính sách như: sinh viên tốt nghiệp bằng giỏi được nhận về tỉnh công tác không phải thi công chức; những người tốt nghiệp bằng khá được cộng điểm khi thi tuyển công chức... Cán bộ tại các cơ quan đi học được tạo điều kiện về mặt thời gian, kinh phí. Tỉnh có chính sách tôn vinh những trí thức có nhiều thành tích trong nghiên cứu khoa học, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đời sống như hội thi sáng tạo khoa học kỹ thuật, giải thưởng báo chí Nguyễn Lương Bằng, giải thưởng văn học nghệ thuật Côn Sơn...

Nhưng so với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, đội ngũ trí thức vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Nguyên nhân khách quan do tỉnh ta nằm trong vùng kinh tế trọng điểm khu vực đồng bằng sông Hồng nên  những tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh đã thu hút mất một lượng lớn nhân tài của tỉnh. Nguyên nhân chủ quan do kinh tế tỉnh ta phát triển chưa vững, điểm xuất phát thấp. Tỉnh chưa hình thành được thị trường khoa học công nghệ. Nói đúng hơn là thị trường khoa học còn manh nha, chưa có sự trao đổi ngang giá đối với các sản phẩm khoa học. Nhiều công trình, đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến khoa học kỹ thuật làm lợi vài chục tỷ đồng mỗi năm nhưng tác giả chỉ được thưởng vài triệu đồng. Các chính sách thu hút nhân tài của tỉnh còn thiếu và chưa đủ mạnh.

Ông Phạm Trung Thanh: Trong những năm qua, tỉnh ta đã sớm đưa ra hệ thống các biện pháp nhằm động viên, khuyến khích, thu hút những người có tài. Theo tôi, các chính sách đó đã phát huy tác dụng tốt đối với những người hiện đang công tác trong tỉnh. Nhờ có sự hỗ trợ về kinh phí của Nhà nước mà nhiều người đã nhiệt tình, hăng hái tham gia các khoá đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ để nâng cao trình độ, góp phần hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao. Hình thức nâng lương sớm cho những người được khen thưởng bậc cao, những người có học vị cao đã góp phần kích thích quá trình lao động sáng tạo của mọi người.

Có thể nói, các biện pháp được coi là "trải thảm đỏ" để thu hút nhân tài của Hải Dương, tuy đã phát huy tác dụng nhưng chủ yếu mới chỉ mang tính chất tại chỗ chứ chưa đủ khả năng thu hút nhân tài từ nơi khác về tỉnh. Vì nó không đủ điều kiện để bảo đảm cho người có tài yên tâm công tác lâu dài. Chính vì thế những sinh viên tốt nghiệp thủ khoa, hoặc loại giỏi, loại xuất sắc tuy là người Hải Dương nhưng các em cũng không chịu về tỉnh công tác. Thậm chí có người về rồi sau một thời gian lại tìm cách ra đi. Hiện tượng "chảy máu chất xám" vẫn diễn ra. Theo tôi, chúng ta cần nhớ lời Bác Hồ dặn: "Việc dùng nhân tài, ta không nên căn cứ vào những điều kiện quá khắt khe... Tài to ta dùng làm việc to, tài nhỏ ta cắt làm việc nhỏ, ai có năng lực vào việc gì, ta đặt ngay vào việc ấy". Chỉ nhìn phạm vi trong nước, chúng tôi cũng thấy có nhiều tỉnh thành đề ra chính sách thu hút nhân tài mạnh mẽ và hấp dẫn như TP Đà Nẵng, Cần Thơ, tỉnh Bình Định, Quảng Bình v.v…

- Theo các ông, để thu hút nhân tài một cách mạnh mẽ hơn, trong thời gian tới, tỉnh ta cần có biện pháp gì ?

Ông Lương Đức Trụ: Một trong những giải pháp là xây dựng tổ chức Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh, tổ chức đại diện cho giới trí thức tỉnh theo tinh thần chỉ đạo của Chỉ thị 42-CT/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 16-4-2010. Quan tâm kiện toàn lại cơ cấu tổ chức và tăng cường tiềm lực để Liên hiệp hội đủ sức là cầu nối giữa các cơ quan Đảng, chính quyền với các đoàn thể chính trị-xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của trí thức khoa học và công nghệ. Liên hiệp hội tỉnh cần tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng cho hội viên, tạo nên sự gắn bó vững chắc giữa Đảng, Nhà nước với trí thức, giữa trí thức với Đảng, Nhà nước; phát huy truyền thống yêu nước, cách mạng, tinh thần trách nhiệm của trí thức trước vận hội mới của quê hương, đất nước. Xây dựng Liên hiệp hội thành nhân tố tích cực tham gia phát hiện, giúp đỡ, cổ vũ, bồi dưỡng tài năng sáng tạo, có hình thức tôn vinh trí thức và những người có công trình sáng tạo đóng góp có hiệu quả vào sự nghiệp xây dựng kinh tế-xã hội của tỉnh. Nghiên cứu thành lập các loại hình tổ chức phù hợp theo quy định của pháp luật nhằm thu hút, động viên, khuyến khích trí thức khoa học và công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt trí thức có chuyên môn cao tham gia xây dựng đất nước.

Ông Phạm Trung Thanh:  Trong vấn đề thu hút nhân tài, thực tiễn là bằng chứng xác thực nhất để khẳng định những quan điểm của các nhà lãnh đạo quản lý ở địa phương đối với những người hiền tài về các mặt chế độ đãi ngộ, cách thức sử dụng, quan hệ công tác, tầm nhìn chiến lược v.v... Với bất kỳ một người hiền tài chân chính nào, khi muốn đến nhận công tác ở một nơi nào đó, điều trước hết là họ phải tìm hiểu về địa phương đó, xem ở đấy có sự thống nhất giữa những quan điểm đã công bố với thực tiễn hay không, lời nói của những người có trách nhiệm có đi đôi với việc làm hay không? Các điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ có thuận lợi hay không? Chỉ khi nào những câu hỏi đó được trả lời một cách rõ ràng, minh bạch thì họ mới đưa ra quyết định cho bản thân.

Chính sách đãi ngộ thoả đáng là một vấn đề quan trọng. Người ta thường nói "có an cư mới lạc nghiệp". Muốn cho công tác được tốt trước hết phải ổn định về nơi ăn, chốn ở, chế độ lương bổng, điều kiện làm việc, nhất là trong giai đoạn đầu. Muốn thu hút được nhiều người tài giỏi, tỉnh cần tạo ra cho họ một môi trường làm việc thuận lợi nhất, để họ có thể toàn tâm toàn ý đi sâu nghiên cứu các vấn đề cần thiết phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của quê hương.
Một đặc trưng cơ bản của những người tài là thích được cống hiến. Vì thế, chính sách ưu đãi về vật chất đối với họ là cần nhưng chưa đủ. Điều quan trọng là phải tạo điều kiện cho người tài được cống hiến, tạo ra niềm tin ở họ, tôn trọng và vinh danh họ một cách đúng mực. Họ thường có tâm lý muốn được xã hội ghi nhận giá trị cống hiến về mặt khoa học, không ưa chuộng, phô trương về mặt hình thức.

Cần quản lý việc thực hiện các chính sách ưu đãi đối với việc thu hút nhân tài một các chặt chẽ. Đồng thời, phải có chính sách nuôi dưỡng nhân tài. Tỉnh cần lựa chọn những sinh viên người Hải Dương theo học những ngành nghề phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của tỉnh để cấp học bổng cao cho các em trong thời gian học ở trường đại học và động viên các em trở về quê hương công tác sau khi tốt nghiệp đại học theo chế độ ưu đãi của tỉnh. Tỉnh nên có chế độ ưu đãi về đất đai, nhà ở và trợ cấp lần đầu một cách thoả đáng cho những ai có học vị tiến sĩ, phó giáo sư trở lên từ nơi khác đến Hải Dương công tác. Cần có chính sách khuyến khích, động viên sinh viên tốt nghiệp đại học về công tác ở cơ sở, tạo ra động lực cho sự phát triển kinh tế, văn hoá-xã hội ở cơ sở, tạo nền móng cho sự phát triển chung của tỉnh…

ĐINH DƯƠNG - KIM THANH