Ảnh minh họa

Mèo đã được thuần hoá từ lâu và gần gũi, gắn bó với cuộc sống con người. Hình ảnh con mèo đã đi vào thành ngữ, tục ngữ, ca dao dân gian Việt Nam nhằm góp phần phong phú về bài học cuộc đời và lẽ sống.

Con người rất quý mèo nhưng lại hài hước nói "mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì giàu", chẳng qua mèo đến đâu cũng mở miệng kêu "nghèo... nghèo... nghèo". Mèo vốn yếu ớt "mèo cào không sờn vách đất", và ăn ít... "ăn như mèo ăn", hay "nam thực như hổ, nữ thực như miêu". Thế nhưng con người phải cảnh giác, khi có thức ăn phải nhớ "chó treo mèo đậy", tuyệt đối không được "gửi cá cho mèo". Người khó tính, suốt ngày "chửi chó mắng mèo". Việc đời muôn vàn khó khăn phải lượng sức mà làm "mèo nhỏ bắt chuột con", nhưng việc làm quá sức mình lại có câu "mèo nhỏ bắt chuột to". Kẻ thách thức thì lớn tiếng "chưa biết mèo nào cắn mỉu nào". Người táo tợn và áp đặt nguy hiểm cho người khác là Buộc cổ mèo treo cổ chó. Kẻ trắng ác hơn thì mổ mèo lấy cá. kẻ hợm hĩnh được ví là mèo khen mèo dài đuôi. Loại người lăng nhăng, sống buông thả "mèo mả gà đồng", hạng người tinh ranh, khôn ngoan quỷ quyệt "mèo già hoá cáo". Còn loại người bịp bợm, ăn chơi truỵ lạc "mèo đàng chó điếm" và kẻ an phận "mèo già giữ bếp".

Mèo rất thích mỡ: "như mèo thấy mỡ" sự phô bày hớ hênh, kích thích sự thèm muốn kẻ khác là mỡ để miệng mèo. Sống mâu thuẫn với nhau như chó với mèo. Hành động dại dột, liều lĩnh như mèo vờn chuột hay chuột gặm chân mèo. Trẻ em mặt mũi bẩn thỉu ta ví mặt như mặt mèo.

Kẻ ham ăn, nói dối, làm thì dở: "ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo, làm như mèo mửa". Còn tục ngữ có con mèo khôn khéo "trèo cây cau" giả vờ "hỏi thăm chú chuột" để giở trò mánh khoé, nhưng bị chú chuột hàng xóm nói xỏ:

Chú chuột đi chợ đàng xa
Mua mắm mua muối giỗ cha chú mèo.

"Cha con mèo" ở đây còn là lời chửi khéo tinh tế.
Ở làng Đông Hồ có bức tranh dân gian nổi tiếng "Đám cưới chuột" thì chú mèo được biếu cả đôi cá chép bự. Mèo tượng trưng cho thế lực thống trị, tinh ranh. Phải chăng lũ chuột thấp cổ bé họng kia phải lo lót hậu hĩnh hối lộ cho mèo thì đám cưới mới yên bề trót lọt?

HỒ THỊ THU HẰNG