Gói bánh chưng Tết trong một gia đình người Việt ở Mátxcơva

Cộng đồng người Việt tại Nga đang phải đối mặt với những thách thức mới về công ăn việc làm. Tuy nhiên, dù trong hoàn cảnh nào thì chất Việt trong cái Tết của bà con ta ở Nga vẫn hết sức đậm đà.

Vài năm gần đây, những cái Tết của người Việt Nam tại Liên bang Nga thường có hai nét rất nổi bật, có lẽ là khác nhiều với Tết cổ truyền của những cộng đồng người Việt xa xứ tại những miền đất khác trên thế giới. Đó là Tết ở Nga ngày càng đậm đà hương sắc quê nhà, dù người Việt tại quốc gia lớn nhất thế giới này sống cách xa Tổ quốc hàng chục nghìn kilômét và trong tiết trời vô cùng giá lạnh. Một điểm nữa là, dường như đã thành quy luật, cuộc mưu sinh của đồng bào Việt ở xứ sở Bạch Dương càng ngày càng thêm khó khăn, ngày mở đầu năm mới lại thường là một cái mốc báo hiệu những thách thức to lớn đang chờ đợi mỗi người ở phía trước.
Để bạn đọc gần xa có sự thông cảm, chia sẻ sâu sắc với bà con người Việt ở Nga trong những ngày năm hết Tết đến, người viết bài xin được nhắc lại đôi sự kiện có tác động rất mạnh đến chuyện làm ăn của cộng đồng người Việt. Đáng kể trước hết là một Nghị định của Chính phủ Nga có hiệu lực từ ngày 1-1-2011 cấm người người nước ngoài trực tiếp bán hàng tại các chợ và cửa hàng nhỏ lẻ. Thứ hai là quyết định của tân Thị trưởng Mátxcơva, ông Xécgây Sobianin về việc xoá sổ một khu thương mại ở đường vành đai thành phố, trong đó có Trung tâm thương mại Emeral mà nhiều người Việt Nam thuê quầy hàng buôn bán. Chỉ hai sự việc này cũng đã làm cho cuộc sống của hàng nghìn người Việt ở Nga bị đảo lộn. Vốn đã khó khăn, hao tiền tốn sức sau khi khu chợ Vòm nổi tiếng ở Mátxcơva bị đóng cửa, cộng đồng người Việt tại Nga giờ đây lại đối mặt với những thách thức mới. Rất nhiều người đón Tết trong tâm trạng nặng trĩu lo âu, bởi cơ may tìm được chỗ bán hàng, làm việc ổn định trong năm mới 2011 xem ra hết sức khó khăn. Phần lớn trong số hơn một trăm nghìn người Việt ở Nga buôn bán ở các chợ, các trung tâm thương mại nhỏ (chủ yếu buôn bán hàng may mặc), một số làm những ngành nghề phục vụ sinh hoạt của cộng đồng, như cắt tóc, làm bún, phở... Thành ra, bất kỳ quyết định mới nào của chính quyền Nga trong lộ trình xoá bỏ dần dần các chợ, các khu buôn bán thô sơ ở khắp nước này đều tác động rất mạnh, rất xấu đến cuộc sống của bà con người Việt.

Tuy nhiên, dù trong hoàn cảnh nào thì chất Việt trong cái Tết của bà con mình ở Nga vẫn hết sức đậm đà. Ở bất kỳ thành phố nào trên đất nước bạn, bà con người Việt cũng thường sống khá tập trung, trong những ký túc xá đông đúc, chật hẹp. Cho nên, việc chuẩn bị Tết thường được tổ chức khá nhộn nhịp, có bài bản, được “chuyên môn hoá” theo “nghề hẹp”, đại loại như nấu bánh, làm gà... Cộng đồng đông đảo, giao thương nói chung là khá thuận lợi, mỗi tuần vài chuyến bay thẳng của Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines từ Hà Nội và TP Hồ Chí Minh sang Nga nên ở thủ đô Mátxcơva và nhiều thành phố khác của Nga chẳng thiếu thức gì của châu Á, của Việt Nam, từ hàng khô đến hàng tươi. Nếp, măng, mộc nhĩ, nước mắm, bánh đa nem, đỗ xanh, bún, miến có bán quanh năm. Từ giữa tháng Chạp, mứt Tết, lá dong và nhiều mặt hàng đặc dụng khác phục vụ Tết được “đánh” sang Nga ồ ạt. Nhiều thứ được người Việt gieo trồng,  nuôi, sản xuất ở Nga hoặc tại một vài nước Trung Á thuộc Liên Xô trước đây. Để làm cỗ Tết và bày biện bàn thờ (những gia đình nào có lập bàn thờ) thì mọi cái đều đầy đủ.

Ngoài việc tham gia các hoạt động “chính thức” liên quan Tết, chẳng hạn, ở Mátxcơva thì có cuộc gặp gỡ, vui đón Tết do Đại sứ quán và Hội Người Việt tổ chức, ở các thành phố, địa phương khác thì do Chi hội người Việt và các doanh nghiệp, đơn vị đảm trách, các gia đình, các “cụm” người Việt thường có những hoạt động đón Tết, vui Xuân riêng, khá độc đáo. Chẳng hạn, các gia đình thường tổ chức bữa cơm tất niên chung, họ có phân công cụ thể, người ngâm măng khô, người đãi nếp ...rồi chiều 30 Tết các “tay bếp” chủ lực tập trung ở một vài  gian bếp để nấu nướng, rất rôm rả. Thường thì chỉ hơi thiếu rau xanh (so với Hà Nội), còn mọi thức ăn, đồ uống khác thì đủ đầy. Ăn uống cũng phải thu xếp cho xong trước thời khắc giao thừa ở Việt Nam. Rồi cánh đàn ông và vài đứa trẻ con ra phố dạo một vòng, cho dù băng tuyết trắng xoá khắp nơi, giá rét tê người. Họ rủ nhau vào một khu vườn hít thở cái không khí lạnh, rất tĩnh mịch, cho thư thái tâm hồn rồi hái lộc, nếu có thể. Qua 8 giờ tối (như ở Mátxcơva), tức là khi ở trong nước đã sang năm mới, có người đi xông nhà (đã lựa chọn sẵn), rồi mọi người chúc Tết, uống rượu sâm-banh, trà xanh, ăn mứt sen, kẹo sô-cô-la... vui vẻ đến tận đêm khuya.

Xin nói vài lời về chợ 30 Tết trong các cộng đồng người Việt ở Nga. Chợ 30 Tết tại các trung tâm thương mại, các ký túc xá của người Việt rất nhộn nhịp. Những nồi bánh chưng nghi ngút khói, rất ấm áp, khách mua bánh có lúc phải chờ. Gà trống hoa cúng giao thừa được các công ty mua từ vùng quê Nga, rất đắt khách. Giò lụa từ Việt Nam chở sang hoặc được các “lò” của người Việt tại Nga làm ra cũng là món hàng rất được ưa chuộng... Tất bật, vất vả bốn mùa, năm mới,  Xuân sang vẫn còn nhiều vất vả, nhưng bà con ai cũng muốn ăn Tết ... như bình thường, đầy đủ, ấm cúng, vui vẻ. Ai cũng hy vọng mọi sự sẽ may mắn, thành đạt cho mỗi nhà và toàn thể cộng đồng người Việt ở xứ sở Bạch Dương. Vậy nên, những nụ cười cứ rạng rỡ, những lời chúc Tết cứ râm ran.

Năm mới, bà con người Việt ở Nga cũng chú ý chọn giờ, chọn ngày xuất hành và mở hàng. Có lẽ nói đúng hơn là chọn giờ, vì sống và làm việc ở xứ người, ở “trời Tây”, xã hội, cư dân sở tại  vẫn sinh hoạt theo luật lệ của họ, chỉ có cộng đồng người mình “nghỉ” Tết. Mùng Một Tết Tân Mão là thứ năm, ngày 3-2-2011, ở nước Nga là ngày làm việc, các chợ, các trung tâm thương mại, các công ty mở cửa hoạt động bình thường. Bà con mình có những cách riêng để  chọn “thời khắc may mắn”, ai cũng mong, cũng tin năm mới sẽ tốt lành hơn !

NGUYỄN ĐĂNG PHÁT
(Trưởng Ban Biên tập tin kinh tế TTXVN, nguyên Trưởng Phân xã TTXVN tại Mátxcơva, LB Nga)