Khu C huyện Kim Thành có truyền thống trồng rau màu chuyên canh quy mô  lớn, cho giá trị kinh tế cao. Trong ảnh: Nông dân xã Bình Dân chăm sóc rau màu vụ đông

5 năm qua (2006-2010), sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn. Cuộc khủng hoảng và suy thoái kinh tế toàn cầu ảnh hưởng xấu tới sản xuất, đặc biệt là sản xuất nông sản xuất khẩu. Thiên tai, thời tiết khắc nghiệt đã gây thiệt hại không nhỏ cho nông dân. Dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm diễn biến phức tạp, khó lường. Giá vật tư nông nghiệp tăng cao, giá bán nông sản bấp bênh đã tác động xấu tới nông nghiệp. Dù gặp nhiều khó khăn, nhưng các cấp, ngành trong tỉnh đã tập trung chỉ đạo kịp thời, nông dân nỗ lực lao động sáng tạo, nên ngành nông nghiệp vẫn phát triển tương đối ổn định, vừa góp phần bảo đảm an ninh lương thực, vừa giúp nông dân làm giàu.

Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV đề ra chương trình "Phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2006 - 2010". Trong lĩnh vực nông nghiệp, chương trình này được cụ thể hóa bằng hai đề án "Chuyển đổi cơ cấu cây trồng để đạt hiệu quả kinh tế cao" và "Phát triển chăn nuôi, thủy sản theo hướng tập trung, nâng cao chất lượng, quy mô, bảo đảm vệ sinh môi trường". Các cấp, các ngành trong tỉnh đã tập trung nguồn lực, trí tuệ thực hiện thành công hai đề án, góp phần thúc đẩy nông nghiệp phát triển. Giá trị sản xuất (tính theo giá cố định) nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tăng bình quân 2,1%/năm (mục tiêu tăng 4,5%); trong đó, trồng trọt và chăn nuôi tăng bình quân 1,1%/năm (mục tiêu 3,6%/ năm), lâm nghiệp tăng bình quân 4,93%/năm (mục tiêu tăng 4,3%), thủy sản tăng bình quân 11,9%/năm (mục tiêu tăng 11 - 12%/năm). Cơ cấu kinh tế nông nghiệp có sự chuyển dịch tích cực theo hướng giảm dần tỷ trọng trồng trọt và tăng tỷ trọng chăn nuôi, thủy sản. Giá trị sản xuất, nông nghiệp trên một đơn vị diện tích năm 2010 ước đạt 72 triệu đồng/ha, vượt 17 triệu đồng/ha so với mục tiêu đề ra.

Trong lĩnh vực trồng trọt, mặc dù diện tích gieo cấy lúa liên tục giảm qua các năm, nhưng năng suất lúa luôn đạt cao, dao động ở mức 57,7 – 60 tạ/ha/vụ. Năng suất lúa đạt cao góp phần ổn định sản lượng lương thực toàn tỉnh từ 750 đến 770 nghìn tấn/năm, không chỉ đáp ứng nhu cầu nội tỉnh mà còn xuất bán ra các thị trường khác. Cơ cấu trà lúa, giống lúa có sự chuyển dịch rõ nét. Diện tích lúa xuân sớm, mùa muộn ngày càng giảm, thay thế bằng lúa xuân muộn, mùa sớm. Các giống lúa có năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế cao được đưa vào gieo trồng nhiều, thay thế dần các giống lúa canh tác nhiều năm nay. Diện tích lúa lai, lúa chất lượng cao tiếp tục được mở rộng góp phần tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả canh tác lúa. Năm 2010, diện tích lúa lai, lúa chất lượng cao chiếm 40,6% tổng diện tích gieo cấy lúa, tăng 25,1% so với năm 2006. Thông qua dự án “Phát triển vùng lúa hàng hóa chất lượng cao” thực hiện từ năm 2008 đến 2010, đa số các huyện trong tỉnh đã xây dựng thành công các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, vừa bảo đảm nguồn giống gieo cấy, vừa có sản phẩm bán trên thị trường.

Cơ giới hóa phục vụ sản xuất nông nghiệp ngày càng nhiều; năm 2010, tỷ lệ làm đất bằng máy đạt 85%, vận chuyển bằng máy đạt 80%, tuốt lúa bằng máy đạt gần 100%. Các loại máy móc, thiết bị đã tham gia vào tất cả các khâu trong sản xuất nông nghiệp, từ sản xuất đến thu hoạch, chế biến sản phẩm, góp phần tăng năng suất lao động, hiệu quả sản xuất.

Nhiều địa phương đã có máy gặt để thu hoạch lúa, góp phần tăng năng suất lao động. Trong ảnh: Máy gặt thu hoạch lúa tại thị trấn Nam Sách

Các vùng chuyên canh rau màu cho giá trị kinh tế cao tiếp tục được duy trì, phát triển, mang lại thu nhập cao cho nông dân. Hàng chục vùng rau màu chuyên canh cho giá trị sản xuất đạt 100 - 200 triệu đồng/ha/năm. Nhiều nông dân làm giàu nhờ chuyên canh rau màu. Các vùng chuyên canh rau màu có quy mô lớn, sản xuất tập trung, mang lại hiệu quả kinh tế cao, như: hành, tỏi, mủa (Kinh Môn, Nam Sách), củ đậu, dưa (Kim Thành), rau màu (Gia Lộc), cà rốt (Cẩm Giàng), bí xanh (Bình Giang)… Nông dân ở vùng chuyên canh đã sử dụng nhiều giống mới, tăng cường thâm canh để tăng năng suất. Vì vậy, năng suất cây rau màu liên tục tăng qua các năm. Hình thành một số mô hình tư nhân tích tụ ruộng đất để sản xuất rau màu trên quy mô lớn, mang lại hiệu quả rõ rệt, như mô hình thuê hàng chục héc-ta đất để canh tác rau vụ đông của anh Tăng Xuân Trường ở Gia Lộc.

Chăn nuôi, thủy sản từng bước phát triển theo hướng tập trung. Phát triển chăn nuôi ở các gia trại, trang trại. Chăn nuôi gia cầm theo phương thức công nghiệp và sử dụng các giống mới chiếm khoảng 1/3 tổng đàn. Chất lượng đàn bò, lợn được nâng lên theo hướng tăng số lượng con lai nhiều máu ngoại. Diện tích, năng suất thủy sản liên tục tăng cao qua các năm. Năm 2010, diện tích nuôi trồng thuỷ sản đạt 10.050ha, vượt 0,5% so với mục tiêu, trong đó diện tích từ 10ha trở lên có khoảng 2.000ha. Sản lượng cá nuôi đạt 52.670 tấn, vượt 17% mục tiêu. Đến năm 2009, toàn tỉnh đã có 8 vùng nuôi thủy sản tập trung. Nhiều chủ trang trại đã mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất hiện đại để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Hiện nay, toàn tỉnh có 1.500 trang trại, tăng hơn 2 lần so với năm 2005, trong đó trang trại tổng hợp chiếm 83%, trang trại chuyên chăn nuôi, thủy sản chiếm 17%. Quy mô trang trại ngày càng được mở rộng, bình quân từ 1,3ha/trang trại vào năm 2006 lên 2,6ha/trang trại vào năm 2010. Giá trị sản xuất bình quân một trang trại đạt khoảng 400 triệu đồng, tăng gần 2 lần so với năm 2005. Nhiều chủ trang trại đã mạnh dạn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong trồng trọt, chăn nuôi, giải quyết việc làm cho nhiều lao động nông thôn và làm giàu cho chính mình. Kinh tế trang trại đang trở thành động lực chủ yếu để tiến tới sản xuất nông nghiệp hàng hóa có hiệu quả cao.

Tuy vậy, sản xuất nông nghiệp 5 năm qua còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất đạt thấp, không đạt mục tiêu đề ra. Cơ cấu nội ngành chuyển biến chậm, tỷ trọng trồng trọt vẫn còn lớn. Sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ, phân tán, sản xuất tập trung còn ít. Chăn nuôi chịu thiệt hại nặng do dịch bệnh, phục hồi chậm. Triển khai thực hiện các dự án còn chậm. Nhìn chung, hiệu quả sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi còn thấp, đời sống một bộ phận nông dân còn khó khăn. Cơ sở hạ tầng yếu, thiếu, chưa đồng bộ. Liên kết "4 nhà" chưa mang lại hiệu quả rõ rệt. Công tác quản lý thị trường vật tư nông nghiệp còn yếu. Ngoài những nguyên nhân khách quan, sản xuất nông nghiệp còn nhiều hạn chế còn do các nguyên nhân chủ quan. Đó là cơ chế, chính sách để hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn còn nhiều bất cập, không khuyến khích được việc tích tụ ruộng đất để sản xuất hàng hóa;  tỷ trọng đầu tư trực tiếp cho nông nghiệp còn thấp; việc phòng, chống dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm còn nhiều khó khăn; một số đề án xây dựng có chất lượng chưa cao, tính khả thi thấp; công tác điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch chưa kịp thời...

Trong những năm tới, tỉnh ta tiếp tục định hướng phát triển nông nghiệp bền vững theo hướng hàng hóa. Tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho vùng sản xuất nông sản tập trung. Phát triển trang trại. Quy hoạch các vùng sản xuất chuyên canh. Đẩy mạnh chế biến nông sản. Thực hiện có hiệu quả liên kết "4 nhà" (Nhà nước - nhà khoa học - nhà doanh nghiệp - nhà nông). Tiếp tục đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng giảm tỷ trọng ngành trồng trọt, tăng tỷ trọng chăn nuôi, thủy sản. Lĩnh vực trồng trọt phát triển theo hướng ổn định diện tích trồng lúa đến năm 2015 là 60 nghìn ha, tập trung sản xuất rau màu và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Phát triển chăn nuôi tập trung, tăng cường thâm canh thủy sản. Ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới để tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất. Tiếp tục thực hiện kiên cố hóa kênh mương, cứng hóa đường trục chính nội đồng, củng cố hệ thống đê điều. Hỗ trợ phát triển cơ khí hóa nông nghiệp. Thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đổi mới cơ chế hỗ trợ cho phù hợp, hiệu quả.

PV