Cơ quan chức năng phát hiện Công ty Tung Kuang (Cẩm Giàng) xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường tháng 4-2010. Ảnh tư liệu

Sự hình thành và phát triển các cụm công nghiệp (CCN) trên địa bàn tỉnh những năm qua đã góp phần tích cực trong việc thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển; đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, hiện trạng môi trường tại các CCN và khu vực phụ cận hiện nay đang có những dấu hiệu đáng lo ngại.

Kết quả khảo sát đầu tháng 8-2010 cho thấy, tình trạng ô nhiễm môi trường, nhất là ô nhiễm môi trường nước đang diễn ra hết sức phức tạp. Dọc theo tuyến kênh thuộc hệ thống Bắc Hưng Hải từ Thạch Khôi (TP Hải Dương) đến Gia Lộc (khu vực liên quan trực tiếp đến CCN Thạch Khôi - Gia Xuyên); cũng như kênh thoát nước phía sau CCN An Đồng (Nam Sách) hay CCN ven đường 20 (Bình Giang)... tình trạng ô nhiễm nguồn nước thực sự đáng báo động. Toàn bộ nước trong các kênh có màu đen đặc, được "tô điểm" thêm với các mảng bọt và côn trùng dày đặc phía trên bề mặt, bốc mùi xú uế...

Có thể thấy thực trạng ô nhiễm này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên một nguyên nhân khá quan trọng là do hầu hết các CCN hiện nay chưa được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, trong đó quan trọng nhất là hệ thống giao thông và khu xử lý nước thải tập trung. Trong tổng số 37 CCN trên địa bàn tỉnh hiện nay, có tới 36 cụm không có chủ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và do đó, hệ thống giao thông cũng như khu xử lý nước thải tập trung đều chưa được xây dựng. Thực tế này dẫn đến việc các dự án sản xuất, kinh doanh đầu tư vào các CCN chủ yếu bám mặt đường giao thông công cộng phía ngoài và trong quá trình xây dựng nhà máy cũng như quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh đều phát thải tiêu cực đến môi trường.

Khắc phục những hạn chế này, đồng nghĩa với việc phải đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông, hệ thống xử lý nước thải tập trung. Đây sẽ là nhiệm vụ rất khó thực hiện, nhất là với các nơi đang có nhiều dự án hoạt động vì: Nguồn vốn hỗ trợ đầu tư từ ngân sách nhà nước còn hạn chế; việc yêu cầu các nhà đầu tư đang triển khai dự án trong cụm đóng góp kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng theo cam kết gặp nhiều khó khăn do chưa có cơ chế cụ thể, thiếu phương án khả thi. Bên cạnh đó, việc kêu gọi các nhà đầu tư kinh doanh hạ tầng CCN cũng gặp khó khăn (CCN thường có diện tích nhỏ và vị trí không thuận lợi về giao thông). Đối với các cụm có tỷ lệ lấp đầy cao thì rất khó thu hút được nhà đầu tư cơ sở hạ tầng do suất đầu tư cao trong khi hiệu quả sinh lợi thấp.

Ngày 27-5-2010, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường bắt quả tang Công ty CP Luyện kim Tân Nguyên (Kinh Môn) xả nước thải không xử lý ra môi trường. Ảnh tư liệu

Như vậy, sẽ phát sinh những hệ lụy tiêu cực, một "vòng luẩn quẩn" của sự phát triển thiếu bền vững khi càng nhiều nhà đầu tư dự án vào các CCN thì tình trạng ô nhiễm sẽ càng cao và càng khó khắc phục hậu quả ô nhiễm từ tận gốc do không thu hút được các nhà đầu tư kinh doanh hạ tầng CCN.

Để khắc phục tình trạng trên, tiến tới bảo đảm hoạt động của các CCN trên địa bàn tỉnh đạt hiệu quả cao, không tổn hại đến môi trường sống; trước mắt cần giải quyết tốt một số việc bức thiết sau: Tập trung đầu tư những cơ sở vật chất tối thiểu (các tuyến giao thông chính và khu vực xử lý nước thải tập trung) tại mỗi CCN đã và đang hoạt động, trong đó ưu tiên làm trước đối với các cụm có tỷ lệ lấp đầy cao để hạn chế đến mức thấp nhất tác động tiêu cực đến môi trường của các doanh nghiệp trong CCN này. Đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành những quy định về bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp đầu tư trong CCN; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là việc xả thải chưa qua xử lý ra môi trường xung quanh. Đẩy mạnh tuyên truyền và có cơ chế chính sách ưu đãi, khuyến khích, thu hút các nhà đầu tư kinh doanh hạ tầng cơ sở tại các CCN đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết, nhất là các cụm chưa có dự án đầu tư hoặc có ít dự án đầu tư, để hoàn thiện hệ thống đường giao thông, hoàn chỉnh khu xử lý nước thải tập trung; trước khi chấp thuận các nhà đầu tư thứ cấp vào đầu tư dự án sản xuất, kinh doanh trong cụm. Tích cực phổ biến, triển khai thực hiện nghiêm các quy định của Quy chế quản lý CCN được ban hành kèm theo Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg ngày 19-8-2009 của Thủ tướng Chính phủ, nhất là quy định về thành lập mới các CCN, theo đó chỉ thành lập mới các CCN khi xác định rõ chủ đầu tư cơ sở hạ tầng. Các ngành chức năng của tỉnh cần sớm tham mưu với UBND tỉnh ban hành quy chế phối hợp quản lý các CCN; tiến hành rà soát quy hoạch các CCN và xây dựng chính sách thu hút đầu tư cơ sở hạ tầng, nhất là đầu tư xử lý môi trường của các CCN trên địa bàn tỉnh.

NGUYỄN VĂN QUANG