Bèo và rác tràn ngập dưới lòng hào thành, đoạn Tuệ Tĩnh - Nguyễn Thượng Mẫn

Mỗi khi mùa mưa đến, nhiều tuyến phố ở TP Hải Dương lại ngập trong nước, việc đi lại của người dân gặp nhiều khó khăn. Mặc dù đã triển khai dự án thoát nước và xử lý nước thải với nguồn vốn lớn, nhưng việc thi công chậm cùng với ý thức kém của người dân khiến tình trạng ngập nước chưa được cải thiện nhiều.

Từ năm 2002, TP Hải Dương bắt đầu triển khai dự án thoát nước và xử lý nước thải bằng nguồn vốn ODA của Đức, với tổng trị giá 8,5 triệu ơ-rô, trong đó vốn vay là 6 triệu, còn lại là vốn đối ứng. Năm 2004, dự án hoàn thành phần thiết kế và năm 2007 bắt đầu triển khai gói thầu số 1. Theo tiến độ thỏa thuận, toàn bộ dự án phải hoàn thành trong năm 2009, nhưng nhiều gói thầu chắc chắn đã bị chậm, không thể phục vụ thoát nước trong mùa mưa năm nay. Ông Nguyễn Đình Khanh, Trưởng phòng Kỹ thuật và Đầu tư Công ty Quản lý công trình đô thị Hải Dương cho biết: Dự án thoát nước TP Hải Dương được triển khai trên địa bàn của 8 phường: Trần Phú, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Quang Trung, Bình Hàn, Phạm Ngũ Lão, Lê Thanh Nghị và Ngọc Châu. Dự án gồm 2 hợp phần: Xây dựng cống thoát nước và trạm xử lý nước thải. Hợp phần xây dựng cống thoát nước tập trung cải tạo và xây dựng hệ thống cống chính dưới phố (cải tạo hệ thống cống cũ và xây dựng các đường cống mới). Dự án còn tiến hành xây dựng hệ thống cống bao xung quanh các hồ, hào thành để thu gom nước thải đưa về các trạm bơm chuyển bậc và hệ thống cống áp lực dẫn nước từ các trạm bơm ra kênh thoát. Bên cạnh đó, trạm xử lý nước thải cũng được đầu tư xây dựng trên diện tích 3,28ha thuộc phường Ngọc Châu. Đến nay, đường cống chính đã cơ bản hoàn thành. Hệ thống cống bao, kè và nạo vét hồ, hào thành đang tiến hành thi công. Tuy nhiên, do chưa có cơ chế hỗ trợ trượt giá nên nhiều nhà thầu không thể đẩy nhanh tiến độ, dẫn đến một số hạng mục chậm so với kế hoạch. Các tuyến cống đều được thi công trong phố, điều kiện thi công chật hẹp, vừa thi công vừa bảo đảm thoát nước bình thường nên tiến độ bị ảnh hưởng. Gói thầu kè, nạo vét hồ, hào thành chưa thể hoàn thành đúng tiến độ xuất phát từ sự phối hợp không đồng bộ giữa nhà thầu, người dân và chính quyền địa phương.

Hệ thống hồ, hào thành có vai trò quan trọng trong việc tiêu thoát nước vào mùa mưa. Tổng diện tích các hồ trên địa bàn thành phố rộng 50 ha, chứa toàn bộ nước mưa và nước thải. Nhiều năm nay, một số hồ đã bị thu hẹp nhiều do người dân cơi nới, lấn chiếm, đáy hồ bị tôn cao do lắng cặn và rác thải. Nhiều hộ dân chưa bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công do khó khăn trong xác định nguồn gốc đất và giá đền bù. Vì thế, việc kè và nạo vét các hồ trong dự án vẫn chưa thực hiện được. Hệ thống hào thành dài khoảng 20 km, có tác dụng gom nước từ hệ thống cống ngầm trong các khu vực của thành phố đưa về các trạm bơm tiêu úng. Hào thành đã bị thu hẹp diện tích dòng chảy, đáy hào thành bị tôn cao do bồi lắng và rác thải, phế thải xây dựng của người dân. Toàn bộ hào thành đoạn từ Tuệ Tĩnh - Nguyễn Thượng Mẫn đã bị biến dạng hoàn toàn. Hai bên bờ, người dân xả rác thải, phế thải và xây nhiều công trình dân sinh khiến bề mặt hào thành bị thu hẹp đáng kể, nhiều đoạn chỉ còn chưa đầy 2 mét. Nhiều đoạn người dân lấn chiếm hai bên khiến việc thi công gặp khó khăn. Mỗi khi có mưa lớn, khả năng tiêu thoát không thể bảo đảm nên việc úng ngập cục bộ là điều khó tránh khỏi. Kênh dẫn T2 từ ngã tư Máy Sứ đến Bình Hàn đã bị người dân lấn chiếm gần hết. Hai bên bờ kênh, người dân đã xây nhà, làm hàng quán khiến mặt kênh bị thu hẹp. Lòng kênh là nơi người dân xả rác thải. Do không có lối vào nên nhiều năm nay kênh này không được nạo vét, vì thế kênh T2 giờ đây chỉ còn là một cái rãnh nhỏ, không bảo đảm tiêu thoát nước khi có mưa lớn. Kênh dẫn trạm bơm Bình Hàn cũng nằm trong trường hợp tương tự. Nhiều doanh nghiệp bên bờ kênh đã tự ý đặt cống, cơi nới xâm chiếm lòng kênh. Đường kính của các cống rất nhỏ, lại được đặt cao hơn lòng kênh đã trở thành vật cản không cho nước lưu thông. Đoạn tường dài 60 mét của Công ty Việt Phát đổ xuống lòng kênh nhưng không được thu dọn dẫn đến toàn bộ đoạn kênh này ứ đọng, gây ách tắc dòng chảy.

Hiện tại, các trạm bơm tiêu úng của thành phố cũng đã xuống cấp, khó bảo đảm khả năng tiêu, thoát nước. Công ty Quản lý công trình đô thị Hải Dương đang quản lý, vận hành 20 trạm bơm tiêu úng, công suất khoảng 100 nghìn m3/ngày - đêm. Trạm bơm Ngọc Châu nằm trong dự án thoát nước và xử lý nước thải thành phố, nhưng đến nay mới hoàn thành giai đoạn 1 với công suất 13 nghìn m3/ngày - đêm. Sở dĩ tiến độ xây dựng trạm bơm Ngọc Châu chậm là do phải tổ chức đấu thầu nhiều lần. Hiện tại đã có 1 đơn vị trúng thầu và bắt đầu thi công các hạng mục còn lại. Ngoài trạm bơm Ngọc Châu, dự án còn xây dựng 5 trạm bơm chuyển bậc nước thải, nhưng hiện nay mới hoàn thành 1 trạm ở vườn hoa Bùi Thị Xuân. Những trạm bơm tiêu úng khác được các xã, phường bàn giao cho công ty từ năm 2006, tất cả đều có công suất nhỏ và đã xuống cấp. Do không nằm trong dự án, những trạm bơm này không được đầu tư nâng cấp, sửa chữa nên hầu hết đã xuống cấp, không thể đáp ứng yêu cầu tiêu nước khi có mưa lớn.  

Để chủ động trong việc tiêu úng trong mùa mưa bão, từ đầu năm đến nay, Công ty Quản lý công trình đô thị Hải Dương đã tiến hành kiểm tra toàn bộ hệ thống cống chính, các cửa xả, đặc biệt là các tuyến cống dự án ODA như tuyến Văn Tố, Canh Nông, Phạm Hồng Thái, Hai Bà Trưng, Trần Bình Trọng... để nạo vét, khơi thông, kiểm tra những điểm đấu nối với hệ thống cống cũ. Công ty cũng tiến hành nạo vét, khơi thông kênh dẫn sau phố Rặng Nhãn, kênh dẫn từ sau Công ty Bánh đậu xanh Quê Hương tới trạm bơm Bình Hàn, các tuyến cống từ Nguyễn Lương Bằng dẫn vào khu đô thị mới phía tây, đường Trương Mỹ kéo dài... Đơn vị cũng lắp đặt mới hệ thống cống cấp 3 trong khu vực nội thành. Các cửa thu nước mặt được cải tạo, nâng cấp và xây mới. Hàng nghìn m3 bùn hố ga, bùn trong lòng cống đã được nạo vét. Đối với hệ thống hồ và hào thành, công ty tiến hành nạo vét trên 6 nghìn m3 bùn, gần 30 nghìn m2 bèo, rác và vật cản. Công ty đã tiến hành kiểm tra, rà soát toàn bộ hệ thống trạm bơm, tiến hành sửa chữa, cải tạo, bảo dưỡng máy móc, thiết bị các trạm bơm. Duy trì vệ sinh hệ thống kênh dẫn, nạo vét các bể xả, thay thế hệ thống ống hút, các thiết bị điện, bảo dưỡng, sửa chữa máy biến áp... bảo đảm sẵn sàng tiêu nước khi có mưa lớn xảy ra. Đơn vị cũng tiến hành kiểm tra toàn bộ hệ thống thoát nước thành phố, phát hiện vi phạm và ra các văn bản yêu cầu chính quyền địa phương phối hợp xử lý... Theo ông Khanh, mùa mưa năm nay một số tuyến phố năm trước bị ngập như Tuy Hòa, Ngân Sơn, Trần Bình Trọng... có thể bảo đảm thoát nước. Nhưng nhiều tuyến phố chưa thi công xong hoặc không nằm trong dự án có thể bị ngập cục bộ như phố Quang Trung, Nguyễn Lương Bằng, Đền Thánh, Đặng Quốc Chinh, Mạc Đĩnh Chi và nhiều tuyến phố nằm rải rác trong các khu dân cư thuộc các phường Cẩm Thượng, Bình Hàn...

Để bảo đảm tiêu thoát nước đòi hỏi phải có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền và người dân địa phương, nếu không tình trạng "chưa mưa đã ngập" chắc chắn sẽ còn tiếp diễn ở TP Hải Dương.

VỊ THỦY