“Trần sao âm vậy”, đó là câu nói của bác tôi mỗi lần nhắc nhở con cháu phải chuẩn bị chu đáo cho những ngày giỗ chạp hay những ngày cúng lễ quan trọng trong năm. Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp cúng ông Công, ông Táo, Thanh Minh hay rằm tháng 7, nhà bác tôi lại mua vàng mã và chuẩn bị đồ cúng lễ để tưởng nhớ và tỏ lòng thành kính đối với những người đã khuất. Tục đốt vàng mã đã trở thành phổ biến ở các vùng, từ nông thôn đến thành thị. “Có cầu ắt có cung”, bán hàng mã đã trở thành nghề "kiếm cơm", thậm chí là nghề “hốt bạc” của rất nhiều người.

Người dân mua bán vàng mã trên phố Tuy Hòa (TP Hải Dương)

Dạo qua thị trường vàng mã TP Hải Dương những ngày gần rằm tháng 7, dọc phố Tuy An, Tuy Hòa, Xuân Đài, Đồng Xuân, qua chợ Phú Yên, và một số tuyến phố khác, chúng tôi thấy các cửa hàng bán hàng mã chuyên nghiệp đã bày la liệt đủ các loại vàng mã. Tôi ghé một cửa hàng bán vàng mã trên phố Xuân Đài. Hỏi chị chủ quản về giá cả một số loại vàng mã năm nay, chị chủ hàng tỏ vẻ khó chịu trả lời: “Năm nay giá vàng mã có tăng hơn so với mọi năm nhưng toàn hàng “xịn”, mua đồ về cúng tổ tiên mà còn quan tâm tới chuyện đắt rẻ thì tới cửa hàng khác mà mua. Tôi không có thời gian so sánh giá”. Quan sát cửa hàng của chị, tôi thấy toàn những hàng mã giống với những đồ “xịn” mà người trần vẫn dùng như xe máy SH, @, biệt thự, ti-vi màn hình phẳng, đầu kỹ thuật số… Tại cửa hàng này, nhiều đồng tiền giả giống hệt tiền pô-ly-me vẫn được lưu hành, được bày bán công khai, mỗi xấp tiền từ vài chục tới hàng trăm tờ.

Tôi đến một cửa hàng khác trên phố Tuy Hòa đúng lúc có hai người đàn bà, đoán chừng như ở xa đến. Đưa cho chị chủ hàng danh sách các đồ vàng mã để cúng lễ nhân dịp rằm tháng 7 do một vị thầy bói ở Bắc Giang phán, tôi “liếc” qua thấy danh sách kê gần 50 vật dụng cần mua, nào là ô-tô, xe máy, nhà tầng, điều hòa, tủ lạnh; khăn xếp, áo dài, ba-toong, nồi cơm điện, điện thoại di động… mỗi thứ đều phải hai chiếc. Chị cửa hàng miệng cười tươi rói, nhanh tay xếp từng thứ hàng mà các vị khách liệt kê vào một chiếc túi đen, miệng vừa lẩm nhẩm tính tiền từng thứ. Mỗi túi vàng mã chừng 150 - 200 nghìn đồng. Hai vị khách cũng không phải người khá giả nên thở dài rút bọc tiền toàn tiền lẻ trả cho chủ hàng. Vào một cửa hàng khác trong chợ Phú Yên, tôi vờ là người buôn hàng mã về quê bán, bà chủ cửa hàng cùng mấy người con đon đả chào mời:

- Chị mua mà đốt cho các cụ phù hộ độ trì phát tài, phát lộc. Cửa hàng nhà em có đủ các loại hàng từ bình dân cho tới cao cấp, chị cần loại nào cũng có. Nếu chị lấy buôn nhà em để giá “mềm” cho. Theo tay bà chủ cửa hàng chỉ, tôi thấy cả gian hàng xếp la liệt những quần áo, ngựa, nón, mũ, dép, xoong, chậu xanh đỏ, tím, vàng đủ các màu sắc để lựa chọn. Lạ nhất là năm nay, ở cửa hàng xe máy, ô-tô mã được gắn biển rõ ràng, nhiều biển xe số đẹp. Các loại mũ bảo hiểm xe máy mã cũng được dán các nhãn mác xịn của các hãng Honda, Yamaha… Nhiều chiếc xe ga thời thượng như @, SH, SCR cũng được các cơ sở sản xuất vàng mã làm giống xe thật, đủ các loại màu sắc. Chủ cửa hàng giới thiệu đây là hàng dành cho những gia đình có điều kiện vì giá các xe ga, ô-tô mã cũng đắt hơn từ 15 đến 20 nghìn đồng so với các loại đồ mã khác. Lân la hỏi chuyện chủ cửa hàng, tôi được biết các đồ vàng mã ở Hải Dương phần lớn được nhập từ làng Hồ (Bắc Ninh); làng Đông Hồ, Phúc Am, Duyên Trường (Hà Nội) và một số cơ sở sản xuất tại Hưng Yên. Chị còn cho biết thêm: Trước đây, những cửa hàng ở TP Hải Dương thường lấy hàng tại một số cơ sở sản xuất tại làng Đệu, gần thị trấn Sặt (Bình Giang) nhưng do giá cao và chất lượng không bảo đảm nên dần chuyển sang lấy hàng tại các nơi khác. Vì thế mà làng Đệu ngày nay không sản xuất hàng mã nữa.

Đốt vàng mã trên vỉa hè đại lộ Hồ Chí Minh (TP Hải Dương)

Xung quanh chuyện đốt vàng mã còn xảy ra nhiều chuyện cười ra nước mắt. Trong dịp rằm tháng 7 năm ngoái ở phố Phạm Ngũ Lão (TP Hải Dương), một người dân đốt vàng mã, bụi bay sang một cửa hàng bán cháo, khách hàng vừa ăn cháo vừa phải ăn “tro bụi” nên xảy ra một trận cãi nhau kịch liệt giữa chủ quán và người đốt vàng mã. Không biết các cụ nơi “cõi âm” có nhận được đồ hay không chỉ biết sau trận cãi vã, hai nhà hàng xóm không nhìn mặt nhau. Nhiều gia đình vì đốt vàng mã mà xảy ra hỏa hoạn. Đám cháy nếu không được dập tắt kịp thời đã gây ra hậu quả khó lường...

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 75/2010/NĐ-CP về quy định xử phạt hành chính trong hoạt động văn hóa, trong đó có quy định về mức phạt tiền từ 500 đến 1 triệu đồng đối với hành vi “đốt vàng mã tại nơi tổ chức lễ hội, di tích lịch sử- văn hóa và nơi công cộng khác. "Quy định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1-9-2010. Ngoài ra, hành vi tuyên truyền về mê tín dị đoan để tiêu thụ hàng mã cũng thuộc diện xử phạt từ 1 đến 3 triệu đồng. Hy vọng với những quy định mới  việc đốt vàng mã gây lãng phí sẽ được kiểm soát. Cơ quan chức năng, các cấp chính quyền cần tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân xây dựng nếp sống văn hóa, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan dẫn đến việc đốt vàng mã phung phí.

LAN DƯƠNG