Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và nhân dân Lai Sơn, Cộng Hòa, huyện Tam Dương (Vĩnh Phúc) ngày 30-3-1958

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm chỉ ra mặt trái của quyền lực, đồng thời cảnh báo về căn bệnh quan liêu, tham nhũng và những hiện tượng tiêu cực của cán bộ, đảng viên, công chức khi có quyền lực trong tay. Người coi quan liêu, tham ô, lãng phí là tội ác, là kẻ thù nguy hiểm của nhân dân, "bạn đồng hành" của bọn thực dân, phong kiến là "giặc nội xâm", "giặc ở trong lòng", phá từ trong phá ra. Những kẻ phạm tội này cũng như phạm tội làm Việt gian, mật thám. Muốn bảo vệ thành quả cách mạng, làm cho Nhà nước ta trong sạch, vững mạnh, phải chống lại thứ "giặc nội xâm" này. Từ đây, Người đặt vấn đề "chống tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu, cũng quan trọng và cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận. Đây là mặt trận tư tưởng và chính trị".

Hai tuần sau khi thành lập Chính phủ, trong thư gửi các đồng chí lãnh đạo tỉnh Nghệ An (ngày 17-9-1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thẳng thắn chỉ ra những biểu hiện tiêu cực trong bộ máy Nhà nước: "Có người hủ hóa, lên mặt làm quan cách mạng, hoặc là độc hành độc đoán, hoặc là "dĩ công dinh tư" (lấy của chung làm của riêng), thậm chí dùng pháp công để báo thù tư, làm cho dân oán đến Chính phủ và đoàn thể". Khi nhận xét về hoạt động của Chính phủ, Người nhắc nhở: "Tuy nhiều người trong Ban hành chính làm việc tốt và thanh liêm; song cái tệ  tham ô, nhũng lạm chưa được quét sạch". Vì vậy, Người yêu cầu cán bộ, đảng viên, công chức phải nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công việc, tận tụy phục vụ nhân dân, thực sự liêm khiết, kiên quyết chống tham ô, nhũng lạm và quan liêu hách dịch.

Từ năm 1954 đến 1975, cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí tiếp tục được đẩy mạnh ở miền Bắc, nhưng trong điều kiện kinh tế kém phát triển, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, bộ máy quản lý hoạt động theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quản lý bao cấp, đời sống nhân dân gặp rất nhiều khó khăn.

Trong thời kỳ này, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương nhằm động viên sức người sức của cho tiền tuyến, đẩy mạnh công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc, gắn với việc xây dựng con người mới, chống quan liêu, tham nhũng và các hiện tượng tiêu cực; điển hình là cuộc vận động thực hiện nghị quyết của Bộ Chính trị: "Nâng cao ý thức trách nhiệm, tăng cường quản lý kinh tế, tài chính, cải tiến kỹ thuật; chống tham ô, lãng phí, quan liêu", gọi tắt là cuộc vận động: "Ba xây, ba chống".

Từ năm 1975 đến nay, cuộc đấu tranh chống quan liêu,  tham nhũng trong bộ máy Đảng, Nhà nước diễn ra trong những điều kiện và đặc điểm khác so với thời kỳ trước đó.

Trước hết nói về căn bệnh quan liêu. Căn bệnh này đã tồn tại từ lâu trong cơ chế cũ, trở thành thói quen, tác phong công tác của nhiều cán bộ không dễ thay đổi và loại trừ. Giờ đây trong điều kiện kinh tế thị trường nó không những không giảm, mà còn diễn ra với phạm vi rộng lớn, mức độ nghiêm trọng và tính chất phức tạp  trong các cơ quan Đảng, Nhà nước ở các cấp, các ngành, các khâu công việc. Trong khâu hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách, quan liêu thể hiện ở tác phong bàn giấy, thoát ly thực tế, nặng về suy diễn chủ quan, không nắm được tâm tư, nguyện vọng của dân, không phát huy được trí tuệ tập thể, dẫn đến đề ra những chủ trương, chính sách không sát, thậm chí sai lầm, làm mất lòng dân, gây thiệt hại cho đất nước. Trong khâu tổ chức thực hiện, quan liêu thể hiện ở phương pháp công tác, phong cách làm việc, quản lý, điều hành còn máy móc, nặng về hình thức, giấy tờ, chỉ thị, mệnh lệnh từ trên xuống, ít theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, ngại xuống cơ sở, ngại tiếp xúc và lắng nghe ý kiến của nhân dân; cửa quyền, hách dịch, sách nhiễu dân, bảo thủ, tranh công, đổ lỗi, đùn đẩy trách nhiệm… Trong tổ chức bộ máy còn nặng nề, cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian, chức năng, nhiệm vụ không rõ ràng. Ở một bộ phận không nhỏ, cán bộ, công chức có biểu hiện không chấp hành nghiêm túc những quy định về công chức, công vụ, kỷ luật lao động yếu kém về nghiệp vụ, chuyên môn, thờ ơ, tắc trách…

Đi liền với bệnh quan liêu là nạn tham nhũng. Ở nước ta hiện nay tham nhũng đã trở thành "quốc nạn". Tham nhũng xuất hiện ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Tham nhũng gắn với buôn lậu, lãng phí và hối lộ để chạy chức, chạy quyền, chạy tội... Quan liêu, tham nhũng đã cấu kết, gắn bó với nhau, không những gây tổn thất về của cải vật chất, tiền bạc của Nhà nước, tập thể và nhân dân, mà còn làm tha hóa, hư hỏng đội ngũ cán bộ, đảng viên, viên chức nhà nước, nhất là đội ngũ cán bộ, đảng viên có chức, có quyền. Nó làm vẩn đục các quan hệ xã hội, làm sai lệch, đảo lộn những giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội và luật pháp, làm mất lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Văn kiện Đại hội IX của Đảng nhận định: "Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng. Nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta. Tình trạng lãng phí, quan liêu còn khá phổ biến".

Nhận thức được nguy cơ của bệnh quan liêu, tham nhũng đối với sự sống còn của chế độ, thời gian qua, Đảng ta đã có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết và pháp lệnh về chống tham nhũng. Do đó, cuộc đấu tranh chống tệ quan liêu, nạn tham nhũng đã thu được những kết quả bước đầu. Nhưng kết quả đó còn thấp, chưa đạt yêu cầu. Để cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực trong thời gian tới đạt kết quả cao hơn, nhằm thực hiện nghiêm túc tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh chống "giặc nội xâm", theo chúng tôi cần phải làm tốt các yêu cầu cơ bản sau đây:

Một là, tăng cường quản lý nhà nước về kinh tế - xã hội, tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách, các văn bản quy định, hướng dẫn, nhất là trong lĩnh vực quản lý tài chính, quản lý tài sản công, dịch vụ công, quản lý và sử dụng đất đai, xây dựng cơ bản...

Hai là, đẩy mạnh cải cách hành chính, làm cho bộ máy hành chính nhà nước tinh gọn, phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. Xóa bỏ triệt để cơ chế xin - cho và các thủ tục hành chính rườm rà, sách nhiễu đối với nhân dân.

Ba là, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm kê, kiểm soát. Thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở cơ sở. Phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, nhất là vai trò của mặt trận, các đoàn thể chính trị xã hội, các cơ quan thông tin đại chúng.

Bốn là, tập trung điều tra xử lý nghiêm minh, dứt điểm các vụ việc nổi cộm có liên quan đến quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, dù người đó là ai, ở cương vị nào.

Thực hiện tốt những vấn đề cơ bản trên đây là thiết thực thực hiện nghiêm túc tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh chống "giặc nội xâm".

TÔ PHƯƠNG