"Chợ chuột" ở Cổ Dũng

3 giờ chiều, đến đầu làng Đông, xã Cổ Dũng (Kim Thành), chúng tôi đã gặp những người bắt chuột ôm khệ nệ từng giỏ bằng lưới sắt đựng đầy chuột. Tiếng cười nói râm ran xen lẫn tiếng chuột cắn nhau chí choé. Ở Cổ Dũng, người dân bắt chuột quanh năm nhưng đến mùa gặt lúa, đất bắt đầu nứt nẻ, những cánh đồng trơ gốc rạ cũng là lúc vào mùa săn, bắt chuột. Dụng cụ của người săn, bắt chuột khá đơn giản, một cái thuổng, vài cái đơm, thùng đựng nước và cuốc. Nhiều người bắt chuột bằng cách hun khói thì cần mang thêm rơm rạ. Nghề bắt chuột thường bắt đầu từ sáng sớm và kết thúc vào buổi chiều tối. Những người bắt chuột có kinh nghiệm lâu năm chỉ cần nhìn vết chân chuột là biết lối chuột đi và số lượng đàn.

Những người luống tuổi ở Cổ Dũng (Kim Thành) hôm nay cũng không còn nhớ nghề săn, bắt chuột được hình thành từ bao giờ. Chỉ biết nghề săn bắt chuột từ lâu đã trở thành "nghề kiếm cơm" của nhiều người dân trong xã. Ban đầu, người dân săn, bắt chuột chỉ với mục đích bảo vệ mùa màng. Sau đó, nhờ biết cách chế biến, thịt chuột đã trở thành món ăn phổ biến và ưa thích của nhiều người. Người dân Cổ Dũng bán chuột cách đây gần 20 năm. Thời gian đầu, chợ chỉ có vài gia đình bắt được nhiều chuột đem bán, sau đó đông dần. Gọi là “chợ chuột” nhưng thực ra chỉ có một nhóm người bán chuột thành một dãy tại chợ của xã. Chợ bắt đầu họp từ 3-4 giờ chiều và kết thúc khi trời sẩm tối. Chợ họp đông nhất từ tháng 9 đến tháng 11 âm lịch. Thời điểm này cũng là lúc bắt được nhiều chuột, con nào, con nấy béo ú, no tròn, thịt mềm và ngọt. Tuy nhiên, gần đây, chợ chuột không còn tấp nập và đông đúc như vài năm trước. Số lượng người bán thịt chuột cũng thưa dần. Trên những cánh đồng trong xã cũng khó tìm được chuột để bắt, những thợ bắt chuột phải lặn lội sang tận khu đồng ở Nam Sách, Thanh Hà, Gia Lộc, có khi xuống tận Hải Phòng mới bắt được chuột để bán.

Hiện nay, làng Đông có nhiều người làm nghề săn chuột nhất. Cả thôn Đông có 3 đội diệt chuột, mỗi đội có từ 3 đến 5 người. Trong số đó, gia đình anh Nguyễn Văn Cường là  có “tay nghề” hơn cả. Những người làng Đông thường gọi anh Cường là “vua diệt chuột”. Anh Cường làm nghề bắt chuột đã gần 10 năm nay, từ lúc những cánh đồng trong làng còn nhiều chuột. Theo anh Cường, bắt chuột là nghề không đơn giản, bởi chuột là loại vật rất tinh ranh, không tìm được hết các ngách hang và bịt lại chuột sẽ “xổng”, mất công cả buổi tìm kiếm và đào bắt. Không phải ngày nào cũng bắt được chuột, trời mưa, bắt chuột khó khăn và vất vả hơn nhiều, có hôm phải vác giỏ về không. Vào dịp nhiều chuột, mỗi ngày anh Cường bắt được 5-15 kg, bán được từ 800 đến hơn 1 triệu đồng. Thông thường, những thợ chuột đi bắt từ sáng sớm và đến 12 giờ trưa, muộn nhất là 3 giờ chiều đem chuột về để sơ chế chuẩn bị đem ra chợ bán. Chuột sau khi được thui bằng rơm có màu vàng ruộm. Vào dịp cuối tuần, thịt chuột hiếm khi bị ế vì đây là món khoái khẩu của dân nhậu. Khách hàng mua thịt chuột chủ yếu là những khách qua đường ở Hà Nội, Hải Phòng hay Quảng Ninh. Nhiều nhà hàng đặc sản ở Hà Nội đặt mua với số lượng lớn nên có hôm chợ không đủ chuột để bán. Chuột đồng có thể chế biến thành nhiều món như thịt chuột hấp, chuột xào xả ớt, chuột luộc… nhưng ngon và dễ chế biến là món thịt chuột nấu giả cầy. Những miếng thịt chuột được chặt thành từng khúc nhỏ, ướp riềng, mẻ, mắm tôm. Miếng thịt chuột sau khi được chế biến săn chắc, béo ngậy tạo nên một hương vị hấp dẫn riêng. Chuột mới sinh hay chuột bao tử trở thành món ngâm rượu của nhiều người. Hiện nay, trung bình mỗi ngày chợ chuột Cổ Dũng tiêu thụ khoảng 20-30 kg thịt chuột. Với giá bán khoảng 50-60 nghìn đồng/ kg, người dân ở đây mỗi năm thu được hàng trăm triệu đồng từ bán thịt chuột.

Chuột là một trong những loài gặm nhấm gây hại khó diệt nhất trong số các loài dịch hại đối với sản xuất nông nghiệp nên nghề săn, bắt chuột ở Cổ Dũng không chỉ đem lại nguồn thu nhập cho người dân mà còn góp phần tích cực bảo vệ mùa màng. Cổ Dũng cũng là địa phương có diện tích trồng ngô nếp lớn của huyện Kim Thành, hằng năm, chuột gây hại không nhỏ tới năng suất và chất lượng của ngô nếp. Việc diệt chuột bảo vệ mùa màng cũng là điều cần thiết để bảo vệ và nâng cao giá trị của cây ngô nếp, góp phần đem lại nguồn thu nhập cho nông dân trong vụ đông. Bên cạnh các thợ săn, bắt chuột, HTX Dịch vụ nông nghiệp Cổ Dũng còn thành lập tổ, đội diệt chuột. HTX tổ chức bắt, diệt chuột vào hai vụ trong  năm. Tiền công trả cho đội diệt chuột là 2.000 đồng/sào. So với việc người nông dân phải chi phí để quây ni-lông thì tiết kiệm được khoản tiền lớn mà nạn chuột phá hoại cũng giảm nhiều.

PV