Như chúng ta đã biết, năm 1911, rời bến cảng Nhà Rồng, thành phố Hồ Chí Minh, Bác đi trên một chuyến tàu viễn dương, đóng vai một anh thợ đốt lò với hai bàn tay trắng, vốn văn hoá chỉ là tiểu học.

“Đất nước đẹp vô cùng nhưng Bác phải ra đi”.
                                            (Chế Lan Viên)

Đi để tìm đường cứu nước, đi một ngày đàng để học một sàng khôn. Người bền bỉ học tập văn minh các nước phương Tây để làm cách mạng. Đi đến đâu học đến đấy, học để kiếm sống, để trang bị kiến thức cho chính mình. Chính vì vậy, về nước sau này Bác nói: “Học để làm người, làm cách mạng”. Bác không nề hà, làm cả những việc tầm thường nhất, như làm đầu bếp (ở Mỹ), quét tuyết (ở Anh), bốc thuốc (ở Thái Lan), thợ sửa ảnh, thợ chữa đồng hồ đến học nghề có tính chất trí tuệ như viết báo, viết kịch... rồi làm thơ, hoạ sĩ vẽ tranh biếm hoạ, trình bày báo. Đặc biệt về hoạ, năm đầu thập kỷ 60 thế kỷ trước, danh hoạ nổi tiếng Pi-cát-xô sang thăm Việt Nam có trao lại cho Chính phủ ta hàng chục bức ký hoạ của Nguyễn Ái Quốc khi Người còn hoạt động ở Pa-ri. Lần ấy, Pi-cát-xô nhận xét về tranh của Bác: “Chỉ mấy nét vẽ này thôi, ta thấy một tư tưởng lớn, một tâm hồn lớn tiềm ẩn bên trong. Nếu tác giả tiếp tục con đường hội hoạ thì ắt sẽ trở thành một đại danh hoạ”.

Năm 1922, nhân hội chợ triển lãm ở Mác - xây (Pháp), vua Khải Định sang dự, Bác viết vở kịch “Con rồng tre”, châm biếm ông vua này ôm chân thực dân Pháp. Vở “Con rồng tre” tuy bị chính phủ Pháp cấm phát hành, nhưng ngày 18-6-1922 được công diễn tại Câu lạc bộ Phơ-bua ở ngoại ô Pa-ri. Ông Leo-pôn Đét, Chủ nhiệm câu lạc bộ này đã thốt lên: “Vở kịch thật tuyệt vời, lời chải chuốt, nhẹ nhàng với những cái châm biếm dí dỏm; bản kịch có đủ ưu điểm để đứng trên sân khấu”.

Trong hơn 30 năm bôn ba ở nước ngoài, là hơn 30 năm Bác tự học. Bác đã đi qua gần 30 nước, đến nước nào Bác học tiếng nước đó. Bác học được 14 ngoại ngữ, trong đó sử dụng thành thạo 8 ngoại ngữ. Bác còn sáng lập ra hàng chục tờ báo xuất bản ở nước ngoài và trong nước với hàng ngàn bài báo và trên 100 bút danh. Bác còn sáng lập ra tờ báo “Người cùng khổ” (ở Pháp 1-4-1922), cộng tác viên đắc lực cho tờ báo Nhân đạo, cơ quan của Đảng Cộng sản Pháp. Là người sáng lập báo chí cách mạng Việt Nam (tờ Thanh niên 6-1925) và báo Việt Nam độc lập sau này ở Việt Bắc, Bác còn vẽ minh hoạ và trình bày số báo đầu.

Sau này, khi thăm một trường đại học nổi tiếng ở Ấn Độ, Bác được trường này phong viện sĩ danh dự. Khi hoạt động ở Trung Quốc, Bác đã học và nghiên cứu thơ Đường, mà đỉnh cao là tác phẩm “Nhật ký trong tù”; Bài thơ “Nghe tiếng giã gạo” là từ thực tế, tự rèn luyện, tự học, khổ luyện thành tài, Bác viết:
“Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi trắng  
                             tựa bông...”
Và Bác rút ra kinh nghiệm, như một chân lý:
“Sống ở trên đời người cũng vậy
Gian lao rèn luyện mới
                             thành công”
Bác nói là làm và kiên quyết làm thì thành công. Bác đã thành công trên mọi lĩnh vực: Chính trị gia, nhà thơ, nhà báo, nhà tư tưởng lớn của dân tộc, để rồi sau này con cháu của chúng ta:
“Yêu Bác lòng ta trong
                             sáng hơn”
                          (Tố Hữu).

Như chúng ta đã biết, khi tham dự  Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Mát-xcơ-va tháng 8-1935, Bác đã khai lý lịch: “Họ và tên: LinTrình độ học vấn: Tự học”.

Sinh thời Bác vẫn thường nhắc nhở: “Không chỉ học ở nhà trường, có lên lớp mới học tập...  Trong mọi hoạt động cách mạng chúng ta đều phải học tập”.

Người nói với cán bộ, chiến sĩ: “Muốn trở nên người quân nhân mới, xứng đáng với vinh hạnh đứng trong quân đội cách mạng, thì từ trên đến dưới, các cấp đều phải nghiêm chỉnh học tập, luôn luôn cầu tiến bộ”.

Bác cũng nêu mục đích học tập: “Học để tiến bộ mãi, càng tiến bộ càng cần phải học”. Về phương pháp học tập, Bác nhấn mạnh: “Học ở trường, học ở thầy, học ở bạn, học trong trang sách vở và học nhân dân”.

Những cách học bằng tự học, đúc rút kinh nghiệm từ bản thân Bác suốt gần 60 năm vừa hoạt động cách mạng, vừa học của Bác: Lẽ nào chúng ta không học và làm theo Bác bằng cách tự học như vậy!

Tinh thần tự học của Bác, những năm tháng bôn ba ở nước ngoài, cho đến khi trở thành lãnh tụ thiên tài- luôn luôn là tấm gương toả sáng, như Lê-nin đã dạy: “Học, học nữa, học mãi”.

Ở Bác, chúng ta có nhiều điều để học, học làm người, làm cách mạng, sống giản dị, cần, kiệm, liêm, chính. Trong đó, làm theo Bác về tự học hẳn chúng ta sẽ thực hiện được lời Bác dạy:
“ Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên”.