Thạc sĩ Nguyễn Đạt Thoại cùng nông dân thu hoạch giống khoai lang mới.

Bằng kiến thức khoa học cùng với tâm huyết vì nông dân, những nhà khoa học của Viện Cây lương thực và cây thực phẩm đã tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Họ được nông dân gọi với cái tên thân thiết: những nhà khoa học của đồng quê.

Ở cuối dãy nhà lưới, tiến sĩ Phó Viện trưởng Đào Xuân Thảng đang cặm cụi bên những cây dưa thơm đang trổ hoa vàng. Trời đã về trưa, lưng áo đã ướt đẫm nhưng ông vẫn miệt mài hướng dẫn các kỹ sư trẻ thụ phấn và nâng từng sợi dây dưa lên giàn leo. Dường như đã quen với mưa nắng, nên dù giữa trưa hè ông vẫn cùng những kỹ sư nơi đây chăm chú làm việc, như không hề quan tâm tới thời gian và thời tiết. Đưa chúng tôi thăm một số mô hình trồng rau, cây ăn quả trong nhà lưới, ông cho biết: “Để có được những giống cây tốt đến tay người nông dân, các kỹ sư phải mất rất nhiều thời gian nghiên cứu. Đây chỉ là một trong nhiều quy trình chọn và tạo giống để có được giống tốt cung cấp cho nông dân. Để giống cây có chất lượng, đòi hỏi những người làm công tác nghiên cứu phải cẩn trọng, chấp nhận những thất bại. Một kỹ sư nông nghiệp vừa phải là nhà khoa học vừa là người nông dân”.

Tuy còn trẻ nhưng thạc sĩ Nguyễn Đạt Thoại đã quyết định rời xa cuộc sống phố thị trở về làm việc tại Viện Cây lương thực và cây thực phẩm. Anh đã dành gần 10 năm nghiên cứu để tìm ra những giống cây ăn củ có chất lượng cao. Trước khi xin vào làm việc tại viện, gia đình, người thân và bạn bè khuyên anh trở về thành phố với nhiều công việc phù hợp và thu nhập cao hơn, nhưng niềm đam mê với cây cối và mong muốn được giúp nông dân bớt khó khăn đã thôi thúc anh về làm việc tại đây. Anh đã thực hiện gần 20 đề tài nghiên cứu về giống cây ăn củ, tiêu biểu như lai tạo thành công giống khoai tây Eben và Sinxino có chất lượng tinh bột và năng suất cao hơn nhiều so với những giống khoai tây trước đó. Khi trao đổi với chúng tôi, anh không khỏi băn khoăn về vị thế cây ăn củ trong nền nông nghiệp nước nhà. Anh nói: “Nhân dân ta có câu: “Được mùa chớ phụ ngô khoai”. Cây ăn củ không chỉ có tác dụng cứu đói. Ngày nay, cây ăn củ, nhất là cây khoai tây không chỉ trở thành những sản phẩm trong bữa cơm hằng ngày của người dân mà còn là những nguyên liệu trong ngành công nghiệp chế biến. Để nâng cao vị thế của cây ăn củ, nông dân rất cần những giống cây và quy trình canh tác hợp lý. Chúng tôi mong muốn được giúp nông dân thực hiện những điều đó”. Cũng như anh, nhiều kỹ sư gắn bó với viện  đều có chung niềm đam mê đem kiến thức, công nghệ mới phục vụ việc phát triển nông nghiệp của nước nhà. Đó cũng là lý do khiến họ rời xa thành phố để về với ruộng đồng, gắn mình với cây trồng suốt nhiều năm tại đây. Niềm vui lớn nhất của những nhà khoa học nơi đây là nghiên cứu ra các giống cây trồng có giá trị để giúp nông dân sản xuất có hiệu quả.Làm khoa học không đơn giản, nhất là làm khoa học nông nghiệp nhưng nhiều kỹ sư vẫn dành trọn tâm huyết với nghề mà mình đã lựa chọn. Ông Thảng, anh Thoại chỉ là 2 trong số gần 400 cán bộ,  nhân viên của Viện Cây lương thực và cây thực phẩm đang hằng ngày gắn bó với ruộng đồng để tìm ra những giải pháp phát triển sản xuất nông nghiệp cho nông dân. Công việc của những nhà khoa học nông nghiệp không phải trong phòng lạnh mà phải xuống đồng cùng nông dân, hướng dẫn nông dân trồng những giống cây mới, những kiến thức khoa học mới. Gần 40 năm thành lập viện, những nhà khoa học ở đây đã tạo ra được 99 giống cây trồng được công nhận chính thức cho sản xuất. Trong đó có 40 giống lúa thuần, 4 giống lúa lai; 12 giống cây có củ; 8 giống rau và 10 giống cây ăn quả. Trong hàng trăm công trình nghiên cứu, viện đã có 11 tiến bộ khoa học, kỹ thuật cấp nhà nước. Trong đó, quy trình sản xuất khoai tây bằng hạt lai F1, biện pháp gieo thẳng lúa cho đồng bằng sông Hồng, kỹ thuật che phủ ni-lông cho lạc, kỹ thuật trồng khoai lang luồn lúa đã thực sự đem lại những lợi ích thiết thực cho người nông dân, giúp nông dân giảm chi phí trong sản xuất nhưng đem lại hiệu quả kinh tế cao. Ngoài ra, viện đã xây dựng thành công mô hình trình diễn về sản xuất, nhân và chuyển giao các giống lúa chất lượng cao như P6, AC5, LT2, Bắc thơm nguyên chủng và nhiều giống lúa năng suất cao, chất lượng tốt, ngắn ngày như Khang dân, ĐB1, DB 6 đạt năng suất trên 6,5 tấn/ha, thời gian sinh trưởng ngắn để phục vụ cho sản xuất cây vụ đông. Gần đây, giống bí xanh, giống ổi trắng số 1 đã được trồng nhiều tại các vùng chuyển đổi của các huyện Thanh Hà, Tứ Kỳ, Gia Lộc, cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao.

Phát huy truyền thống 40 năm xây dựng và phát triển, những nhà khoa học nơi đây đang hằng ngày nỗ lực xây dựng viện thành trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu của nước ta về cây lương thực và cây thực phẩm, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm an ninh lương thực, thực phẩm quốc gia, phát triển nông nghiệp bền vững.

DƯƠNG LAN