Tuyến đê ngày chỉ đủ sức chịu đựng lũ dưới báo động II.

Thị xã Chí Linh có hơn 22 km đê Trung ương ở hai tuyến đê tả sông Thái Bình, tả sông Kinh Thầy và hàng chục km đê địa phương như tuyến đê Cao Đường, đê bao Hưng Đạo tả sông Thương, đê An Bài, đê bối Nhân Huệ tả sông Kinh Thầy... Trong đó, hệ thống đê bao xã Hưng Đạo đã xuống cấp trầm trọng. Cuộc sống của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng mỗi khi lũ về.

Ông Nguyễn Danh Tuyên, Hạt trưởng Hạt Quản lý đê Chí Linh cho biết: Tuyến đê bao Hưng Đạo xuất phát từ chợ Xa (xã Đan Hội, Bắc Giang) tới cống Lẫm (xã Hưng Đạo) với chiều dài gần 7 km. Tuyến đê này có nhiệm vụ bảo vệ 410 ha, trong đó có 385 ha đất canh tác với 764 hộ và 3107 nhân khẩu của các thôn Ngọc Tân, Phượng Sơn, Dinh Sơn, Kim Điền, Vạn Yên. Những năm trước, Nhà nước đã đầu tư đắp đê toàn tuyến. Năm 1999, dự án hoàn thành, tuyến đê được khép kín. Tuy nhiên, do vốn đầu tư ít và thi công gián đoạn, cộng với sự phức tạp của tuyến sông ở đây như mặt thoáng sông rộng, dòng chảy biến đổi phức tạp... nên hệ thống đê bao Hưng Đạo đã bị hư hỏng rất nặng, hầu như không còn tác dụng mỗi khi mưa lũ xuất hiện. Mặt đê bị thu hẹp, nhiều đoạn không có mái đê hoặc bị sóng vỗ gây sạt lở. Có những đoạn mặt đê bị biến dạng do sóng vỗ cả phía sông và phía đồng. Chất liệu đắp đê bằng đất pha cát, việc gia cố diễn ra không liên tục, nên mặt và thân đê bị xói trôi khi có mưa, tạo thành các rãnh lớn. Toàn tuyến có 6 cống do địa phương và Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi quản lý. Hiện tại, tất cả các cống đều xuống cấp, không đủ khả năng chống lũ cũng như phục vụ việc tưới tiêu. Toàn tuyến không có điếm canh đê, mỗi khi mùa mưa lũ đến, UBND xã Hưng Đạo phải nhờ nhà dân hoặc dựng các điếm tạm trên mặt đê. Quan sát toàn bộ tuyến đê, chúng tôi không thấy bất kỳ bụi tre chắn sóng nào. Hằng năm xã có trồng các loại cây chắn sóng tạm thời như cây điền thanh... nhưng do chất đất kém và nước ngập liên tục hàng tháng nên những loại cây này không phát huy tác dụng.

Ông Phạm Khắc Toàn, Chủ tịch UBND xã Hưng Đạo cho biết: Tuyến đê bao Hưng Đạo đã bị xuống cấp trầm trọng, hầu như năm nào cũng xảy xa tràn và vỡ đê. Năm 2008, khi lũ lên quá nhanh, tất cả tuyến đê bị tràn, một số đoạn bị nước xói dẫn đến vỡ đê. Chiều dài các đoạn vỡ lên tới hàng trăm mét, khối lượng cần phải hàn khẩu trên 1.000 m3. Hiện tại, đê chỉ giữ được ở mức dưới báo động II. Để bảo vệ tuyến đê này mỗi khi lũ lên cao, xã Hưng Đạo đều phải mở các cửa cống để nước tràn vào đồng. Khi đó, các thôn trong xã bị cô lập hoàn toàn. Đường bộ bị tê liệt.  Phương tiện đi lại chủ yếu của nhân dân là thuyền. Đời sống của nhân dân bị ảnh hưởng rất lớn, nhất là việc học tập của các em học sinh. Những vụ lật thuyền, chết người năm nào cũng xảy ra. Ông Toàn cho biết thêm, trừ năm 2009 mực lũ thấp và năm nay lũ tiểu mãn về muộn là người dân được thu hoạch trọn vẹn vụ chiêm xuân. Những năm trước, người dân vừa thu hoạch vừa lo chạy lũ. Có những năm lũ về sớm, nhiều diện tích lúa bị mất trắng. Năm nào nông dân xã Hưng Đạo cũng phải nhờ tới sự giúp sức của bộ đội và sinh viên tình nguyện để thu hoạch. Với một xã thuần nông, thu nhập của nông dân chủ yếu trông chờ vào cây lúa, thì việc mỗi năm chỉ cấy được 1 vụ bấp bênh là sự lãng phí lớn đối với hàng trăm ha ruộng đất ở đây.

Năm nay, xã Hưng Đạo đã hoàn thành kế hoạch tu bổ đê với khối lượng đào đắp trên 17 nghìn m3. Xã cũng đã xây dựng phương án phòng, chống lụt, bão, úng năm 2010. Ban chỉ huy phòng, chống lụt, bão, úng của xã yêu cầu các cụm chủ động kiểm tra độ an toàn của các hệ thống đê, kè, cống qua đê và các công trình công cộng khác. Nghiêm cấm tầu thuyền neo đậu trên thân đê, cấm tập kết vật liệu xây dựng trên mặt đê. Các phương tiện giao thông không được phép đi trên mặt đê... Xã cũng yêu cầu mỗi hộ chuẩn bị 5 bao tải, 1 cọc tre hoặc gỗ dài 2,5m, 1 bó lá hoặc rơm, rạ. Tuy nhiên, sự chủ động trong công tác chuẩn bị của xã cũng chỉ bảo đảm đê đứng vững ở mực lũ dưới báo động cấp II. Nếu vượt quá mức này, xã không còn khả năng xử lý.

Nguyện vọng của chính quyền và người dân xã Hưng Đạo là tuyến đê này được đầu tư xây dựng vững chắc, bảo đảm hơn 300 ha ruộng đất ở đây có thể cấy 2 vụ ăn chắc. Để mỗi khi mưa lũ tràn về, các hoạt động sản xuất, sinh hoạt và học tập của người dân không còn bị ảnh hưởng. Nguyện vọng này vượt quá khả năng của một xã miền núi còn nhiều khó khăn như xã Hưng Đạo. Sau mỗi mùa mưa lũ, biết bao công sức và tiền của của người dân trong xã lại bị sóng dữ cuốn trôi. Và con đê lại run rẩy chờ mùa lũ mới.

VỊ THỦY